تاريخچه مركز پژوهش و سنجش افکار صداوسیما

صفحه يک


پخش اولين برنامه فرهنگ مردم با پخش ماهيانه يك برنامه در فروردين ماه 1340 از راديو ايران شروع شد. تقاضاي مكرر شنوندگان برنامه موجب گرديد كه از سال 1345 هر پانزده روز يك بار و بعد از آن هرهفته يك بار به مدت يك ساعت از راديو پخش شود. اين برنامه يكي ازعوامل تأسيس «مركز فرهنگ مردم» در سال 1345 گرديد. [2]  دربخشي از اين برنامه راه و روش گردآوري فرهنگ مردم به داوطلبان افتخاري از طريق جزواتي كه تهيه شده بود آموزش داده مي‌شد. بيش ازچهارهزار نفر به عنوان «پيشه‌وران» با اين مركز همكاري مي‌كردند كه حاصل اين همكاري گنجينه‌اي شامل اسناد فولكلور متشكل ازدهها هزار مواد واسناد ذي قيمت شده است. از اواخر سال 1346 ارسال هدايا اعم ازصنايع دستي، دوك نخ‌ريسي و لباسهاي محلي براي دست اندركاران برنامه از اقصي نقاط ايران باعث شد تا مسئولان وقت موزه‌اي از اين هدايا در مركز فرهنگ مردم تأسيس كنند و اسامي ارسال‌كنندگان را در دفتري به نام آنان ثبت نمايند. همچنين در اين مركز يك آرشيو تخصصي براي نوارها ايجادكردند كه مصاحبه با همكاران، آداب و رسوم مختلف، موسيقي سنتي محلي، شاهنامه‌خواني ،سخنوري و ديگرمطالب فولكلوري را شامل مي‌شد. در بخشي از اطلاعات مركز فرهنگ مردم تاكنون كتابهايي منتشرشده است. [ 3]

در سال 1355 براي توسعه هرچه بيشتر مركز فرهنگ مردم تعدادي كارشناس حدوداً 15 نفر ليسانس و فوق ليسانس ازطريق آزمون و مصاحبه استخدام گرديدند.  [ 4] اين افراد به مدت 9 ماه  دروس مربوط به فرهنگ و تمدن ايران و اسلام و شيوه‌هاي علمي گرد‌آوري فرهنگ شفاهي را تحت نظر استادان [ 5]    دانشگاه فراگرفتند و سپس به طور رسمي كارخويش را درمركز فرهنگ مردم آغازكردند.

در مركز فرهنگ مردم علاوه برتهيه و پخش برنامه‌هاي راديويي [ 6] فيلمهايي براي تلويزيون [7]  ساخته شده است.


همزمان با آغاز كارتلويزيون ملي ايران در سال 1345 كميته‌اي به نام «سنجش افكار» درسازمان تشكيل شد و كارهاي نظر‌سنجي را با كادري متشكل از كارشناسان با مدارك تحصيلي دكترا،  [8]   فوق ليسانس و ليسانس آغازنمود. از نيمه دوم سال 1345 پس از انعقاد قرارداد با مو سسه افكار عمومي فرانسه (I.F.O.P) كميته ياد شده به «مركز تحقيقات اجتماعي و نظرخواهي» تغييرنام يافت و به فعاليتهاي خود با سازماني جديد ادامه داد.

گروه ديگري تحت عنوان «گروه پژوهش ايران زمين  [  9]  » درسال 1349 با جذب همكاراني در رده‌هاي تحصيلي ليسانس و بالاتر به پژوهشهاي مربوطه پرداخت. در سال 1358 «مركز فرهنگ مردم» واحد نمايش و مركز حفظ و اشاعه موسيقي و «گروه پژوهش ايران زمين» درقالب «اداره كل فعاليتهاي فرهنگي» تشكل يافت كه تا سال 1368 فعاليت خود را درمعاونت آموزشي سازمان ادامه داد.                                            

مركز ارزشيابي تلويزيون آموزشي فعاليت خود را از مهرماه سال 1354 به منظور ارزشيابي برنامه‌ها و مواد آموزشي آغازنمود. اين مركز در بدو تاسيس متشكل از يك كارشناس و پنج نفر از دانشجويان دوره فوق ليسانس مدرسه عالي تلويزيون و سينما (دانشكده صداوسيما) بود كه به صورت پاره وقت، در اين مركز مشغول فعاليت بودند.  [ 10]

 دوگروه از فارغ التحصيلان دانشگاههاي داخل وخارج ازكشور با مدرك تحصيلي ليسانس و فوق ليسانس از مهرماه 1355 (نوزده نفر)  [  11]   و آبان ماه 1356 (هفده نفر)  [  12]  به كادر ارزشيابان پيوستند.

هريك از دو گروه در بدو استخدام در دوره هاي شش ماهه اي كه توسط استادان سيراكيوز آمريكا تشكيل گرديده بودند شركت نمودند و 9 واحد درسي را كه شامل دروس آمار و ارزشيابي كه از جمله شامل روشهاي تحقيقي در زمينه هاي آزمايشگاهي ( Experimental) و پيمايشي ( Survey ) بود با موفقيت گذراندند. 13 نفر  [ 13]  از ارزشيابان گروه اول در ادامه دوره شش ماهه اي براي اخذ فوق ليسانس تكنولوژي آموزشي  ( ارزشيابي برنامه ها ) به آمريكا اعزام گرديدند. دوره هاي دو گروه مذكور در تابستان 1357 به اتمام رسيد. واحد ارزشيابي در شبكه ها ( اول و دوم ) تحت عنوان « ارزشيابي كيفي » در ارديبهشت ماه 1356 با سه نفر  [  14] كه داراي مدرك فوق ليسانس بودند بنيان گذاشته شد، سپس 18 نفر در مقطع تحصيلي فوق ليسانس كه از فارغ التحصيلان مدرسه عالي تلويزيون و سينما ( دانشكده صدا و سيما ) و دانشكده هاي داخل و خارج از كشور بودند جهت همكاري در واحد مزبور به استخدام سازمان درآمدند  [  15] . اين افراد ابتدا در يك كارگاه آموزشي  [  16]  براي تحليل محتوا و ارزشيابي كيفي برنامه ها شركت كردند و روشهاي آن را فرا گرفتند. بعداً افراد اين واحد در دوره هاي مختلف ديگري كه توسط استادان دانشگاههاي كاليفرنياي جنوبي U.S.C و ميشيگان برگزار گرديده بودند شركت كردند. پس از گذراندن دوره هاي مربوطه واخذ مدرك تخصصي در زمينه  ارزشيابي كيفي برنامه‌ها براي كاردرشبكه‌هاي اول ودوم به دوگروه تقسيم شدند. اين واحد ازنظرنمودار سازماني تحت نظرمدير عامل سازمان فعاليت مي نمود ويك ارتباط دوگانه از يك سو با دفترمدير عامل به منظور ارائه اطلاعات تخصصي در مورد برنامه‌ها و از يك سو با «ارزشيابي كمي» داشت چنانچه توليد برنامه از سوي واحد ارزشيابي كيفي هماهنگ با اهداف سازمان تشخيص داده نمي شد، ارزشيابي كمي بودجه آن برنامه را تامين نمي كرد.كار اصلي ارزشيابان واحد، تحليل محتوا، ارزشيابي مرحله‌اي و نهايي بود.


واحد ديگري تحت عنوان « واحد آينده نگري [  17]  » سازمان از سال 1353 در تشكيلات ، فعاليت خود را شروع كرده بود كه بعداً اين واحد در سال 1355 براساس پيش بيني طرح آينده نگري با همكاري سازمان برنامه و بودجه در يك تحول سازماني به « پژوهشكده علومر ارتباطي و توسعه ايران [  18] » ارتقا يافت كه هدف اساسي آن انجام پژوهشهاي بنيادي و كاربردي در علوم ارتباطي ، توسعه ملي و گسترش نقش پشتيباني اطلاعات و ارتباطات در توسعه فرهنگي ، آموزشي، اقتصادي و اجتماعي كشور بود و تا سال 1360 به فعاليت خود ادامه داد و در اين سال تعدادي از كاركنان آن به پژوهشگاه علوم انساني و مطالعات فرهنگي وابسته به وزارت فرهنگ و آموزش عالي منتقل شدند و تعدادي نيز در قسمتهاي مختلف سازمان به فعاليت مشغول گرديدند. پس از پيروزي انقلاب اسالمي واحد ارزشيابي كيفي در « مركز تحقيقات اجتماعي و نظرخواهي برنامه ها» ادغام گرديد و سرانجام در تيرماه 1360 مركز ارزشيابي راديو تلويزيون آموزشي ، واحد ارزشيابي كيفي برنامه ها ( شبكه اول و دوم) و مركز تحقيقات اجتماعي و نظرخواهي تحت عنوان مركز تحقيقات اجتماعي و ارزشيابي برنامه ها تا سال 1365 به فعاليت خود صرفاً در محدوده شهر تهران ادامه داد و نيروهاي مركز تحقيقات اجتماعي و نظرخواهي در شهرستانها به فعاليتهاي غيرپژوهشي پرداختند.  شايان ذكر است مدير واحد تحقيقات اجتماعي و ارزشيابي برنامه ها تا سال 1365 با حكم مديرعامل سازمان صدا و سيما منصوب مي گرديد.


[1] ابوالقاسم انجوي شيرازي اولين تهيه كننده ومجري اين برنامه بود.

[2] اولين مديرمركز فرهنگ مردم ابوالقاسم انجوي شيرازي بودند وهمكاران ايشان عبارت بودند از: حسن پناهيان (هم اكنون درمركز تحقيقات هستند)، سيد احمد وكيليان (باواحد فرهنگ مردم همكاري مي كنند) ومحمود ظريفيان.

[3] تمثيل ومثل جلد 1و2 ،بازيهاي نمايشي، قصه هاي ايراني جلد 1و2و3 ، مردم وشاهنامه، مردم وفردوسي ، مردم وقهرمانان شاهنامه ،جشن ها ومعتقدات زمستان جلد 1و2، سروستان، رمضان درفرهنگ مردم، فال حافظ درفرهنگ مردم (كلا ازانتشارات اميركبير

[4] ابراهيم حسنخان، سهراب فرسيو، سهيلا تذهيبي، حسن پناهيان (اكنون همگي درمركز تحقيقات مي باشند)، محمدرضا گرشاسبي، عبدالنبي سلامي، سيد احمد وكيليان، سعيد فرهودي، شيرين ميثمي و

[5] دكترباستاني پاريزي، دكتررجايي بخارايي، نادرافشار، دكترتفضلي ،دكترشهيدي و

[6] تهيه كنندگان وبرنامه عبدالنبي سلامي،ابراهيم حسنخان، سهراب فرسيو، حسن ميثمي، محمود ظريفيان وسيداحمد وكيليان.

[7]  شرح وحال ومبارزات سياسي شهيد مدرس، آب و آبادي، آب و آبياري سنتي (سريال) وكازرون شهرسبز (سريال).

[8]  اولين مدير دكتر علي اسدي.

[9]  اولين مدير دكتر بهرام فره‌وشي. ضمنا غلامرضا فرد ذاكري يكي ازكارشناسان اين گروه درمركز حضورداشته اند.

[10] پريچهرنبيلي (مديرمركز) ، حميد حاجي رستم،بيژن حجازي،پرويزغفوري، طنازهويدا، ميترا فرج پور،بعدا شايسته محتشمي به اين گروه پيوست.

[11] از آن گروه منيراعظم زمرديان درمركز بوده اند.

[12]  محمود حقيقت كاشاني در مركز بوده اند.

[13]  شهلا هاشمي نژاد، هرميك آقاكيانت، وازكن سركيسيان، بهناز روستائيان، حشمت يحيايي  وفاطمه نيك نژاد در مركز بودند.

[14] فريبرز دمانپور به عنوان سرپرست وخانم شهيندخت خوارزمي ومنوچهر توكلي به عنوان همكار كه بعدا مديرارزشيابي شبكه اول ودوم را عهده‌دار شدند.

[15] سعيد آذري (فارغ‌التحصيل خارج ازكشرر)، علي اكبر مهرافشا (فارغ التحصيل دانشگاه شيراز) ،اختر نيشابوري و ناهيد كاتبي (فارغ‌التحصيل دانشكده صدا و سيما) كه دارند.

[16]  اين كارگاه توسط دكترعلي اسدي و شهيندخت خوارزمي برگزار شد.

[17]  مدير طرح آينده‌نگري، دكتر مجيد تهرانيان.

اولين رئيس پژوهشكده علوم ارتباطي توسعه، دكترمجيد تهرانيان.[18]

.. ادامه در

 صفحه بعد >> 

 
1

کليه حقوق اين سايت متعلق به مرکز پژوهش و سنجش افکار سازمان صداوسيما است.