صفحه اصلی> اخبار و اطلاعيه ها

کارگاه «آشنایی با مبانی روایت­ پژوهی»

کارگاه «آشنایی با مبانی روایت­ پژوهی»


کارگاه «آشنایی با مبانی روایت­ پژوهی» ویژه دانشجویان و علاقه­ مندان به پژوهش در حوزه­ی میان­ رشته­ای ادبیات داستانی­ـ­ تحلیل گفتمان در پژوهشگاه علوم انسانی و مطالعات فرهنگی برگزار خواهد شد. مدرس این کارگاه جناب آقای دکتر حسین صافی ، دکترای زبان‌شناسی همگانی و عضو هیات علمی پژوهشکده ادبیات پژوهشگاه علوم انسانی و مطالعات فرهنگی است.

توضیحاتی پیرامون کارگاه:

کارگاه «آشنایی با مبانی روایت­ پژوهی»، چنان­که از نامش پیداست، نخست به منظور معرفی چارچوبی نظری برای شناسایی متون روایت­گونه از متون غیرروایی، و سپس به قصد تعریف مفاهیم لازم برای تحلیل گفتمان روایی و روش­شناسی چنین تحلیلی برگزار خواهد شد. در این راه با نیم­نگاهی به مکاتب گوناگون روایت­پژوهی، سیر تحول این حوزه­ی مطالعاتی را تا سرچشمه­های زبان­شناختی­اش در اوایل قرن بیستم میلادی پی­خواهیم گرفت. در شرح تأثیرات عمیقی که روایت­پژوهی در مسیر تطور خود از نظریه­های زبانی پذیرفته است، پیوند پیچیده­ی میان زبان و جهان را با تحلیل پاره ­روایت­های طنزآمیز فارسی در چارچوب ساختارگرایی سوسوری تا رسیدن به این نتیجه بر خواهیم رسید که «روایت» نیز مانند «زبان» مفهومی است منتزع از بازنمودهای گوناگونِ یک نظام نشانه­ایِ واحد؛ نظامی به نام «بوطیقای روایت» که همچون دستور زبان، به سازه­های متن پیوستگیِ ساختاری می­بخشد و شناسه­ های لازم برای روایت­گونگی متن را فراهم می­کند. در سنت ساختارگرای سوسوری، دستگاه زبان پس از تعریف سلبیِ نشانه­های کلامی و چینش بعضی از آنها در پی یکدیگر، مدلول­های معینی را در کالبد یک متن مستقل گرد می­آورَد و از وحدت مضمونیِ متن در برابر شرایط ناپایدار بافتی محافظت می­کند. در حال حاضر بسیاری از منتقدان عرصه­ی ادبیات متأثر از زبان­شناسی سوسوری و به پیروی از بوطیقای ساختارگرا، نقد ادبی را برابر با سخن­ کاوی اثر در راه تأویل آن به مقصود آفریننده­اش می­پندارند. در خلال این کارگاه اما به جای کوششی بی­فرجام برای وصول به فلان مدلول در بهمان اثر سترگ ادبی، به چندوچون در این باره خواهیم پرداخت که اساساً متنیت اثر ـ خواه ادبی باشد و مستطاب، یا نامستطاب و حتا غیرادبی ـ از کجا(ها)ی زبان مایه می­گیرد و چرا نمی­توان فرایند خوانش متن را به روال­های مکانیکیِ سخن­کاوی فروکاست و هدف از نقد ادبی را نیل به مضمونی بی­بدیل انگاشت؛ مضمونی که با کشف و اقامه­ی آن بتوان خوانش­پذیری ذاتیِ متن را به سود یکپارچگی و استقلال اثر برای همیشه سرکوب کرد. در تبیین دلالت­مندی پردامنه­ی متن و کران­گشودگی خوانش، چند نمونه­ متن ناهمگون (از جمله شعر، مقاله و داستان) را فراتر از نقدهای سخن­کاوانه، بر پایگاه رویکردهای خواننده­مدار تحلیل خواهیم کرد تا سرانجام به الگوی تازه­ای از نقد ادبی دست یابیم ـ الگویی در این مایه که هرچند سخن­سنجی اثر برای تأویل آن (کشف یگانه مضمون موعودش) کافی است، اما این سنجه را تنها یکی از شرایط لازم برای تبیین متنیت و خوانش­پذیری متن باید دانست. در راه چنین تبیینی همچنین باید عوامل متنیت هر اثر را با توجه به شبکه­ای از روابط بینامتنی­اش تحلیل کرد و این تحلیل را هم باید از شناسایی انواع تقابل­های پنهان در پوسته­ای از روابط مجازی و استعاری آغاز کرد. اما به­منظور تعریف روایت­گونگی متون مختلف، سازوکار دستگاه دولایه­ ی روایت را به پیروی از روایت­شناسان ساختارگرا نخست با تمرکز بر ساختار رویدادهای داستان و سپس با توجه به شگردهای گفتمان­پردازیِ روایی خواهیم سنجید. هدف از بررسیِ توالی رویدادها در سطح داستان، پاسخ­جویی برای این مسئله خواهد بود که چرا گاه­شماری رویدادها بدون توجه به پیوستگی منطقی­شان به خودی خود برای تشخیص گفتمان روایی از متون غیرروایی کافی است؛ غرض از مقایسه­ی روایت با دستگاه نشانه­پرداز زبان و تحلیل داستان در چارچوب زبان­شناسی ساخت­گرا نیز پافشاری بر این مهم است که نه روایت­گونگی و نه هیچ­کدام از دیگر مبانی بوطیقای روایت را نمی­توان به بهانه­ی کهنگیِ تعریفی که روایت­ شناسان سنتی از این مفاهیم بنیادین به دست داده ­اند، از دایره­ی روایت­ پژوهی بیرون گذاشت. به این دو منظور، چند نمونه از متون روایی را در جستجوی اصلی­ترین سازه­های روایت و روابط ساختاریِ حاکم بر آنها، به­رسم ساختارگرایان تحلیل خواهیم کرد؛ ولی به­رغم ساختارگرایان بر این نکته تأکید خواهیم کرد که روایت­گونگی در عین پیروی از کلان­ساختار متون روایی، در هر داستان به شکل و شدتی دیگر پدیدار می­شود. و اما در مراحل پایانی کارگاه، به جای بررسی سازوکار داستان جدا از شیوه­ی بازنمایی آن در متن، و نیز به جای تعیین روایت­گونگی یا سنجش روایتمندی در مقیاس داستان (محتوای گفتمان روایی)، تحلیل روایت را بار دیگر به همان روالِ آغازین، یعنی با تمرکز بر نقش گفتمان در داستان­پردازی پی خواهیم گرفت. در این راه با معرفی شیوه­های گفتمان­پردازی روایی و تشریح ساختار متن در چند نمونه ­داستان فارسی، به پاسخ­جویی برای این مسئله بر خواهیم آمد که کاربرد ترفندهای داستان­پردازی تا چه اندازه درونمایه را دستخوش گفتمان می­کند. در پاسخ به چنین مسائلی ابتدا با شیوه­ های زمان­بندی (گاه­شماری رویدادها در گفتمان) آشنا خواهیم شد؛ سپس روش­های کارگزاری (فراگویی یا اجرای روایت) را خواهیم شناخت؛ پس از آن به بررسی شگردهای کانونی ­سازی (بازنمایی رویدادها از دیدگاهی خاص) و گفتگوپردازی (واداشتن شخصیت­ها به کنش کلامی) خواهیم پرداخت؛ و سرانجام، سازوکار داستان­سرایی (هم­جوشی آنچه از نظر شخصیت می­گذرد و آنچه به زبان راوی می­آید) را به بحث خواهیم گذاشت.. در این کارگاه سعی خواهد شد مهارت‌های زیر به کارآموزان منتقل شود؛

ـ بازنگری در پایگاه­های زبان­شناختی لازم برای روایت­پژوهی

- بررسی ساختار رویدادها در لایه­ ی داستان (محتوای متن روایی)

- بررسی چگونگی بازنمود داستان در لایه­ ی گفتمان روایی

- تحلیل انتقادی گفتمان روایی به قصد واسازی آن

سرفصل جلسات کارگاه:

1ـ مروری بر پیشینه­ی روایت ­پژوهی

2ـ معرفی پایگاه­های زبان­شناختی لازم برای روایت­ پژوهی

3ـ بررسی سازوکار دستگاه زبان با توجه به طنزآوری کلامی در گفتمان روایی

4ـ آسیب­ شناسی روایت­ پژوهی کلاسیک در نگاهی نقادانه به ساختارگرایی سوسوری

5ـ جایگزینی سنت تأویل اثر با نقد خواننده­مدار

6ـ شناخت روشی برای سخن­ سنجی روایت پیش از تحلیل نقادانه­ ی آن

7ـ تحلیل انتقادی چند نمونه متن روایی و غیرروایی در چارچوبی متشکل از دیدگاه­های رولان بارت و کریستین متز

8ـ آشنایی با دو لایه­ی زمانی داستان و گفتمان در ساختار روایت

9ـ معرفی سازه­ ها و قواعد ساختاری حاکم بر لایه­ ی داستان

10ـ ساختارشناسی داستان در چند نمونه از روایت­های فارسی

11ـ معرفی سازه­ها و قواعد ساختاری حاکم بر سطح گفتمان روایی

12ـ تحلیل گفتمان با توجه به شگرد­های داستان­ پردازی در چند نمونه از روایت­های فارسی

ثبت نام:

این کارگاه در 6 جلسه (12 ساعت) در روز سه‌شنبه هر هفته از 11 آذر ماه لغایت 16 دی‌ماه 93 ساعت 16 الی 18 برگزار می‌شود. هزینه ثبت نام این کارگاه برای عموم 800.000 ریال تعیین شده است که دانشجویان با ارائه کارت معتبر  600.000 ریال پرداخت خواهند کرد. مهلت ثبت نام تا تاریخ 8 آذر 1393 تعیین شده است و متقاضیان می‌بایست با مراجعه به سایت پژوهشگاه فرم ثبت نام کارگاه‌ها را دریافت و پس از  تکمیل،  به همراه  کپی کارت ملی و فیش واریزی (شماره حساب 5109789213 بانک ملت (شعبه سرچشمه کد64394)  به نام درآمدهای اختصاصی پژوهشگاه علوم انسانی و مطالعات فرهنگی) به صورت حضوری به دفتر آموزش‌های آزاد تخصصی مدیریت تحصیلات تکمیلی واقع در پل کریم خان، مابین خیابان شهید قرنی و خیابان ایرانشهر، پلاک 178، طبقه چهارم، اتاق 7 تحویل یا اسکن مدارک خود را به آدرس ایمیل workshop.ihcs@gmail.com  ارسال نمایند. لازم به ذکر است در صورت ارسال مدارک به صورت الکترونیکی ارائه اصل فیش در روز کارگاه الزامی است.

به تمامی شرکت کنندگان گواهی معتبر شرکت در کارگاه آموزشی ارائه خواهد شد. متقاضیان جهت کسب اطلاعات بیشتر می‌توانند با شماره تلفن 88490213 تماس حاصل فرمایند.

محل برگزاری کارگاه در بزرگراه کردستان، نبش خیابان 64 غربی، پژوهشگاه علوم انسانی و مطالعات فرهنگی، سالن اندیشه خواهد بود.
 
 
 
 

  28/08/1393
آرشیو اخبار پژوهشی

کلیه حقوق این سایت متعلق به مرکز تحقیقات سازمان صدا و سیما است.