سایت مرکز تحقیقات صدا و سیما سایت صدا و سیما
رهبر معظم انقلاب اسلامی در پیامی به مناسبت آغاز سال 1390 این سال را سال " جهاد اقتصادی"نامیدند و ...          رهبر معظم انقلاب اسلامی (مدظله‌العالی):از مسئولان كشور، چه در دولت، چه در مجلس، چه در بخشهای دیگری كه مربوط به مسائل اقتصادی میشوند و همچنین از ملت عزیزمان انتظار دارم كه در عرصه‌ی اقتصادی با حركتِ جهادگونه كار كنند، مجاهدت كنند.           رهبر معظم انقلاب اسلامی (مدظله‌العالی):اگر ما در بخشهاى گوناگون، روحيه‌ى جهادى داشته باشيم؛ يعنى كار را براى خدا، با جديت و به صورت خستگى‌ناپذير انجام دهيم - نه فقط به عنوان اسقاط تكليف - بلاشك اين حركت پيش خواهد رفت.           رهبر معظم انقلاب اسلامی (مدظله‌العالی):مشاركت مستقيم مردم در امر اقتصاد، لازم است. اين نيازمند توانمند شدن است، نيازمند اطلاعات لازم است؛ كه اينها را بايد مسئولين در اختيار مردم بگذارند ...البته رسانه‌ها نقش دارند، راديو و تلويزيون نقش دارند، ميتوانند مردم را آگاه كنند...           رهبر معظم انقلاب اسلامی (مدظله‌العالی):حرکت ما باید به گونه ای باشد که بتوانیم این دهه را به معنای حقیقی کلمه، مظهر پیشرفت و مظهر استقرار عدالت قرار دهیم .            
تاريخ بروز رساني :    06/26/ 1398
  صفحه اصلی 
  سخنان رهبري 
اخبار  
مقالات  
یادداشت‌ها  
پژوهشهای علمی 
کتاب‌هاو پایان‌نامه‌ها  
اصطلاحات  
  حکايات و ضرب المثل‌ها  
ديدگاه اندیشمندان  
احاديث  
   پايگاههاي پژوهشي  
گالری عکس  
ارتباط با ما  
 
رسول اللّه (صلى الله عليه و آله و سلم) :
 
• الکادُّ عَلى عِیالِهِ مِن حَلالٍ کَالمُجاهِدِ فی سَبیلِ اللّه ِ؛ پیامبر خدا صلى الله علیه و آله : آن که خانواده خویش را از حلال روزى مى دهد ، مانند مجاهدِ در راه خدا است . من لا یحضره الفقیه : ۳ / ۱۶۸ / ۳۶۳۱٫
   
 
فارسي عربي English
Russion Chinese German
France
 
جستجو :
 
 
جهاد اقتصادي ، اصلي‌ترين راهكار افزايش توليد نفت


با نامگذاري سال جاري به عنوان جهاداقتصادي وظيفه‌اي ملي برعهده همه بخش‌هاي اقتصادي كشور است تا در عرصه فعاليت‌هاي اقتصادي گام‌هاي بلندتر و محكم‌تري برداشته شود. از اين‌رو در هر يك از دستگاه‌ها و وزارتخانه‌ها براي تحقق اهداف موردنظر جهاداقتصادي كميته يا گروهي تشكيل شد تا به پيگيري اين امر مهم پرداخته شود.

در اين ميان وزارت نفت به دليل وابستگي ملي به درآمدهاي نفتي، وظيفه سنگين‌تري در تحقق اهداف جهاداقتصادي به عهده دارد.

براين اساس به دليل بروز برخي چالش‌ها و كاستي‌ها در توليد نفت طي سال‌هاي اخير كه منجر به كاهش توليد آن شده بايد با برنامه‌ريزي بيشتر به اين سمت حركت كرد و اين ميسر نمي‌شود جز با يك جهاد عظيم اقتصادي.

افزايش روزافزون جمعيت جهان، رشد و توسعه تكنولوژي و رشد بالاي فناوري و نياز گسترده به انرژي، منجر به برداشت بيشتر از منابع طبيعي انرژي شده است و آمارها گوياي آن هستند كه تا دهه آينده انرژي فسيلي همچنان نقش موثري در تامين انرژي ايفا خواهد كرد.

از 100 سال پيش تاكنون كه در ايران نفت كشف و استخراج شد، توليد آن با فراز و نشيب‌هاي فراواني روبه‌رو بوده است. ايران با داشتن 151 ميليارد بشكه ذخيره قابل برداشت هيدروكربوري مايع و 1/33 تريليون مترمكعب ذخاير گازي نقش بالايي در تامين انرژي خواهد داشت، اما آيا اين ذخاير بايد محفوظ بماند يا توليد شود؟ اين سوالي است كه كارشناسان نسبت به آن مطالعاتي را آغاز كرده‌اند و دستاورد اين مطالعه برنامه‌ريزي‌ها و طراحي طرح‌هاي توسعه‌اي گسترده‌اي است كه در حوزه نفت و گاز صورت گرفته است.

افزايش و كاهش توليد نفت خام يكي از دغدغه‌هاي اصلي دولت در حوزه اقتصاد انرژي است و تاكنون برنامه‌هاي زيادي در اين زمينه طراحي و اجرا شده كه برخي از آنها با كاميابي روبه‌رو بوده و برخي به موفقيت دست نيافته است.

در سال‌هاي اخير با وجود درآمدهاي بالاي نفت، نه‌تنها توسعه زيادي در حوزه توليد صورت نگرفته بلكه كشور با كاهش 330 هزار بشكه‌اي نفت خام نيز روبه‌رو بوده است كه براي اين موضوع كارشناسان دلايل متعددي را مطرح مي‌كنند.

يكي از عمده‌ترين دلايلي كه در زمينه افت توليد نفت خام مطرح مي‌شود در حوزه فني است، زيرا در حال حاضر و در شرايط فعلي 80 درصد ميدان‌هاي نفتي كشور در نيمه دوم عمر خود قرار دارند و نيازمند تغييراتي از نظر فني و تكنولوژيكي هستند تا بتوان به بازيابي توان توليد اين ميادين دست يافت و اين امر نيازمند سرمايه‌گذاري بيشتر است. با اين حال شركت ملي نفت با تغيير برنامه توليد در سال جاري وضعيت توليد را طبيعي عنوان كرده در حالي كه مقايسه وضعيت توليد امسال با سال‌هاي گذشته از وجود يك بحران و بي‌برنامگي در ميادين نفتي بويژه در مناطق جنوب با توليد 85 درصد نفت خام كشور نشان دارد. مديران مناطق نفت‌خيز جنوب سعي دارند كه بحران توليد را كمرنگ جلوه دهند و بر اين اساس چندي قبل مديرعامل شركت ملي مناطق نفت‌خيز جنوب تاكيد كرد كه بيش از 99 درصد برنامه مصوب توليد نفت‌خام در سال جاري در اين مناطق مصوب شده است،‌ اما براساس آمارهاي موجود توليد نفت در سال جاري با كاهش 383 هزار بشكه در روز مواجه بوده است.

در حالي كه ظرفيت توليد نفت خام كشور 4 ميليون و 350 هزار بشكه عنوان مي‌شود و در دولت نهم نيز توليد به 4 ميليون و 200 هزار بشكه در روز نيز رسيد،‌ اما در حال حاضر توليد زير 4 ميليون بشكه در روز است كه اگر بخواهيم به تفكيك به توليد نفت در مناطق مختلف بپردازيم شركت‌ ملي مناطق نفت‌خيز جنوب ركورددار اين كاهش توليد است زيرا در حال حاضر با كاهش 62 هزار بشكه‌اي توليد در سال مواجه خواهيم بود كه اگر بخواهيم اين ميزان كاهش را با قيمت نفت هر بشكه 80 دلار در نظر بگيريم 2 ميليارد دلار از درآمد نفت كشور كاسته خواهد شد.

در برنامه توليد هر سال افت طبيعي چاه‌ها و مخازن پيش‌بيني مي‌شود و بر اين اساس افت 383 هزار بشكه‌اي توليد نفت در سال 90 پيش‌بيني شده است كه اين رقم در سال گذشته 325 هزار بشكه در روز بوده است.

براساس آمارهاي موجود، پيش‌بيني افت چاه‌ها در برنامه، در فاصله سال‌هاي 85 تا 89 حدود 331 هزار بشكه در روز بوده كه بيانگر افت زياد توليد در چاه‌هاست كه با سهل‌انگاري مواجه شده و با توجه به راه‌اندازي تاسيسات نمك‌زدايي ميادين آب تيمور، كرنج، پارسي و منصوري قطعا بايد افت توليد كمتر از سال‌هاي قبل صورت مي‌گرفت، اما عملا چنين اتفاقي نيفتاده است.

كارشناسان نفتي در حوزه نفت مخازن نفتي را موجودات زنده‌اي مي‌دانند كه براي ادامه حيات نيازمند تغذيه هستند و يكي از راه‌هاي اصلي تغذيه ميادين نفتي كه طي 100 سال برداشت از آنها به طور مداوم صورت گرفته، تزريق آب و گاز به عنوان خوراك توليد است.

متخصصان فني نفت مي‌گويند تزريق آب و گاز باعث افزايش فشار مخزن شده و مي‌تواند نفت خام بيشتري را به سطح زمين برساند از اين رو طرح جامع تزريق گاز در وزارت نفت كه از چند سال پيش براي اين منظور طراحي شده در اجرا با موفقيت روبه‌رو نبوده است و به همين دليل طي سال‌هاي اخير توليد نفت در ايران با كاهش 15 تا 25 درصدي مواجه بوده است در حالي كه توليد صيانتي و حفظ مخازن از امور شرعي و قانوني براي صنعت توصيف شده است.در حال حاضر ترميم چاه‌ها، تزريق گاز و حفر چاه‌هاي جديد تا حفظ سطح توليد ميانگين 4 ميليون بشكه نفت خام در روز نيازمند سالانه 10 ميليارد دلار سرمايه‌گذاري است و براي اجراي طرح تزريق گاز به ميادين نفتي به منظور حفظ سطح توليد فعلي حداقل تا 3 سال آينده بايد روزانه بين 300 تا 600 ميليون مترمكعب گاز به چاه‌هاي نفت تزريق شود، اما طبق برنامه پنجم تنها 330 ميليون مترمكعب تزريق گاز در دستور كار قرار دارد ضمن اين كه هم‌اكنون فقط روزانه 120 ميليون مترمكعب گاز به ميادين تزريق مي‌شود و اين تا رسيدن به هدف مطلوب فاصله زيادي دارد.

مروري بر برنامه‌هاي وزارت نفت نشان مي‌دهد كه امسال متوسط تزريق روزانه 180 ميليون مترمكعب گاز به 15 ميدان نفتي در برنامه قرار دارد، اما طبق سند چشم‌انداز 20 ساله تزريق گاز بايد به 50 ميدان نفتي افزايش يابد.

تنها اقدام سال‌هاي اخير تزريق گاز به ميدان‌ آغاجاري از طريق خط لوله پنجم سراسري بوده كه اگر طي 20 سال روزانه 56 ميليون مترمكعب گاز تزريق شود بازيافت نفت از اين ميدان 5 ميليارد بشكه افزايش مي‌يابد در حالي كه اين ميدان يكي از بزرگ‌ترين ميادين نفتي كشور به شمار مي‌آيد و در دوره پيري به سر مي‌برد و نيازمند توجه بيشتر براي بازيابي توان توليد است. طبق برنامه هم‌اكنون روزانه 24 ميليون مترمكعب گاز تزريق مي‌شود و تا رسيدن به رقم 56 ميليون مترمكعب راه زيادي باقي‌مانده است.

كارشناسان معتقدند عدم‌ثبات مديريت در صنعت نفت آسيب زيادي به چرخه توليد نفت خام در كشور زده و يكي از دلايل عمده كاهش 330 هزار بشكه‌اي نفت خام طي سال‌هاي اخير همين موضوع است زيرا عدم وجود برنامه‌ريزي جامع به طرح توليد ضربه زده و حتي كشور را در برداشت از ميادين مشترك نيز عقب نگه داشته است. البته برخي ديگر معتقدند علاوه بر مديريت نامناسب، عدم سرمايه‌گذاري مناسب، موضوع فشارهاي بين‌المللي و تحريم نيز عاملي ديگر براي عدم موفقيت در اين حوزه تعريف شده است.بر اين اساس، كارشناسان و متخصصان راهكار اصلي افزايش توليد را تزريق گاز، آب و نمك به ميادين مي‌دانند كه رابطه مستقيم با توليد دارد و مي‌تواند سطح توليد نفت در كشور را تغيير دهد.

در دولت نهم براي پيشرفت در حوزه توليد طرحي مطرح شد كه مجلس با آنان مخالفت كرد و آن اين كه درآمد توليد زودهنگام نفت از ميادين در حال توسعه مانند ميدان آزادگان صرف توسعه و توليد همان ميدان شود. يكي از مديران سابق نفت در اين باره به خبرنگار ما مي‌گويد: دليل مخالفت در اين زمينه از سوي بانك مركزي اين بود كه امكان تفكيك درآمدهاي نفت خام اين گونه ميادين وجود ندارد و نمي‌توان چنين درآمدي را به توسعه ميادين اختصاص داد. وي مي‌گويد: اين طرح در هيات مديره شركت ملي نفت به تصويب رسيد كه در بودجه سالانه گنجانده شود، اما در نهايت مجلس نيز با آن مخالفت كرد. از سوي ديگر، يكي ديگر از موانع توليد و افزايش توليد كمبود دكل‌هاي حفاري است، حفاري نيز با توليد رابطه مستقيم دارد و بومي‌سازي دانش توليد دكل در كشور نيز يكي از ضروريات صنعت نفت است كه مي‌تواند به عنوان راهكاري ديگر براي افزايش توليد نفت خام به كار رود.

واگذاري بخشي از فعاليت‌ها در حوزه توليد و استفاده از منابع صندوق توسعه ملي نيز از راهكارهاي مورد نظر كارشناسان است، اما با برنامه‌ريزي‌هايي كه صورت گرفته و آهنگ كند توليد نمي‌توان به افقي كه براي توليد در سند 20 ساله و دستيابي به توليد 7 ميليون بشكه نفت در روز دست يافت و لازمه دستيابي به اين رقم، شتاب بيشتري از نظر سرمايه‌گذاري و برنامه‌ريزي مي‌طلبد.

يكي ديگر از اقداماتي كه در زمينه توليد منجر به كاهش شده اين است كه در برخي از ميادين به جاي اين كه ابتدا چاه‌هاي توصيفي حفر شود تا ارزيابي اقتصادي ميادين و توليد آن صورت گيرد، از همان ابتدا حفاري چاه‌هاي توسعه‌اي صورت گرفته كه منجر به هدرروي برنامه و سرمايه شده است كه از نظر مهندسي مخازن اين امر موجب بيماري مخزن مي‌شود، زيرا نگهداشتن مخازن، نگاه 100 ساله مي‌طلبد.از نظر مهندسي مخازن روش‌هاي مختلف تحريك‌سازي مخزن، سيستم‌هاي مونيتورينگ و تكنيك‌هاي افزايش ضريب بازيافت نيز داراي ساختارهاي پيچيده‌اي است كه هم‌اكنون راهكارهاي موثري براي افزايش برداشت و توليد در نظر گرفته شده است.

در بسياري از ميادين نفتي جهان، محدوديت‌هاي فني و اقتصادي باعث مي‌شود به طور متوسط يك‌سوم از نفت موجود در مخازن توليد شود و دوسوم ديگر باقي بماند، از اين‌رو مهندسي مخازن اجازه توليد و برداشت‌هاي بي‌رويه به دليل جلوگيري از ضربه زدن به مخزن نفت نمي‌دهد.

با اين حال سوال اساسي اينجاست با وجود ضعف‌ها و مشكلات مطرح شده چه بايد كرد تا توليد به وضعيت اصلي برگردد.در هر برنامه فعاليت‌هاي ترميمي براي افزايش توليد در نظر گرفته مي‌شود به طور مثال در سال جاري قرار است 41 دستگاه پمپ درون‌چاهي و دبي توليد نفت متناسب با آن پيش‌بيني شود كه البته اين پروژه‌ها از 2 سال پيش شروع شده و اشكالات متعددي در نصب و راه‌اندازي آن ديده شده است. كاربرد صحيح تكنولوژي پمپ درون‌چاهي باعث افزايش توان توليد چاه‌هاي نفت مي‌شود.با اين وجود بايد شركت‌ ملي نفت به كارهاي بنيادي‌تر براي افزايش توليد نفت بپردازد و از اما و اگرها پرهيز كند و برنامه‌هايي را كه براي سال جاري پيش‌بيني كرده به درستي اجرا كند.افزايش حفاري چاه‌هاي توسعه‌اي بيشتر يكي از اقدامات ضربتي علاوه بر تزريق گاز به ميادين است كه نفت را از بن‌بست پيش‌رو نجات دهد. اما اين طرح ضربتي نيز بايد با برنامه‌ريزي و پشتوانه مطالعاتي گسترده‌اي باشد كه آسيبي به مخازن وارد نكند تا افق ديد توليد صيانتي نيز محفوظ بماند.

كارشناسان معتقدند طي 2 سال گذشته صدمات زيادي به ميادين وارد شده و يكي از دلايل افت توليد را همين نكته عنوان مي‌كنند و آنها مي‌گويند 4 سال زمان لازم است تا اين شرايط ترميم و بهبود يابد، اما فقط حفظ جايگاه دوم در اوپك و افزايش قدرت چانه‌زني بين‌المللي و منطقه‌اي از راهبردهاي استراتژيك افزايش توان و ظرفيت توليد نفت كشور است كه بايد در نظر گرفته شود و اين نكته قابل ذكر است كه در اين ميان مهم نيست چه كسي بر مسند صنعت نفت تكيه زده است، مهم عملكرد و برنامه‌اي است كه به اجرا درمي‌آيد و در حال حاضر بهترين برنامه و هدف نفت بايد حفظ جايگاه ايران و افزايش توليد نفت خام كشور باشد تا در عين حال يكي از مصاديق مهم جهاد اقتصادي كشور در سال 90 به تحقق نزديك‌تر شود.



جام جم آن لاين http://jamejamonline.ir/

  
کليه حقوق اين سايت متعلق به مرکز پژوهش و سنجش افکار سازمان صدا و سيما است.