سایت مرکز تحقیقات صدا و سیما سایت صدا و سیما
رهبر معظم انقلاب اسلامی در پیامی به مناسبت آغاز سال 1390 این سال را سال " جهاد اقتصادی"نامیدند و ...          رهبر معظم انقلاب اسلامی (مدظله‌العالی):از مسئولان كشور، چه در دولت، چه در مجلس، چه در بخشهای دیگری كه مربوط به مسائل اقتصادی میشوند و همچنین از ملت عزیزمان انتظار دارم كه در عرصه‌ی اقتصادی با حركتِ جهادگونه كار كنند، مجاهدت كنند.           رهبر معظم انقلاب اسلامی (مدظله‌العالی):اگر ما در بخشهاى گوناگون، روحيه‌ى جهادى داشته باشيم؛ يعنى كار را براى خدا، با جديت و به صورت خستگى‌ناپذير انجام دهيم - نه فقط به عنوان اسقاط تكليف - بلاشك اين حركت پيش خواهد رفت.           رهبر معظم انقلاب اسلامی (مدظله‌العالی):مشاركت مستقيم مردم در امر اقتصاد، لازم است. اين نيازمند توانمند شدن است، نيازمند اطلاعات لازم است؛ كه اينها را بايد مسئولين در اختيار مردم بگذارند ...البته رسانه‌ها نقش دارند، راديو و تلويزيون نقش دارند، ميتوانند مردم را آگاه كنند...           رهبر معظم انقلاب اسلامی (مدظله‌العالی):حرکت ما باید به گونه ای باشد که بتوانیم این دهه را به معنای حقیقی کلمه، مظهر پیشرفت و مظهر استقرار عدالت قرار دهیم .            
تاريخ بروز رساني :    01/08/ 1396
  صفحه اصلی 
  سخنان رهبري 
اخبار  
مقالات  
یادداشت‌ها  
پژوهشهای علمی 
کتاب‌هاو پایان‌نامه‌ها  
اصطلاحات  
  حکايات و ضرب المثل‌ها  
ديدگاه اندیشمندان  
احاديث  
   پايگاههاي پژوهشي  
گالری عکس  
ارتباط با ما  
 
رسول اللّه (صلى الله عليه و آله و سلم) :
 
• الکادُّ عَلى عِیالِهِ مِن حَلالٍ کَالمُجاهِدِ فی سَبیلِ اللّه ِ؛ پیامبر خدا صلى الله علیه و آله : آن که خانواده خویش را از حلال روزى مى دهد ، مانند مجاهدِ در راه خدا است . من لا یحضره الفقیه : ۳ / ۱۶۸ / ۳۶۳۱٫
   
 
فارسي عربي English
Russion Chinese German
France
 
جستجو :
 
ضرورت های جهاد اقتصادی (۲)


محمد علي تقوي راد از اساتيد دانشگاه در پژوهشي با عنوان «چرا جهاد اقتصادي» نوشته است: مجموعه عظيم دولت از موثرترين عوامل در جهاد اقتصادي مي باشد زيرا دولت با توجه به مولفه هاي زير که به چه شکلي عمل کند مي تواند تأثير مثبت يا منفي و شتاب دهند. يا باز دارنده داشته باشد.

متن دومين قسمت گزارش «چرا جهاد اقتصادي» به شرح ذيل است:

فصل هفتم

رويکردها در جهاد اقتصادي

در هر حرکت جهادي و هر گونه تلاش و کوشش عمومي بايد يک فضاي فراگير به وجود آيد که موجب دغدغه مردم و مسئولان باشد و در آن جو و فضا محورهاي اصولي و اساسي مد نظر باشد تا همچون روغن که موجب تسهيل چرخ دنده ها مي گردد فضاي جهاد اقتصادي را روان سازد به اين گونه موارد رويکرد گفته مي شود که مي توان آن را مترادف روحيه جهادي تلقي نمود.

اين موارد متناسب با فرهنگ اسلامي و ايراني ما عبارتند از:

1_ محيط کسب و کار توأم با تقوا

با توجه به اينکه نظام اقتصادي اسلام بدور از ماديات بوده و اخلاق محور است لذا فضاي توليد و تجارت بايد يک فضاي معنوي و بدور از گناه باشد که موجب برکت در کارها شده و سبب رشد و توسعه اقتصادي خواهد بود:

خداوند کريم در آيه 96 از سوره اعراف صراحتاً به اين موضوع اشاره دارد:

و لو ان القري آمنوا و اتقوا لفتحنا عليهم برکات السماء و الارض يعني اگر مردم جامعه اي ايمان آوردند و از گناه دوري جويند قطعاً ما درهاي برکت را از اسمان و زمين بر روي آنها مي گشاييم.

و همچنين در سوره نوح آيات 9تا12 مي فرمايد: از قول حضرت نوح خطاب به قومش از خدايتان تقاضاي بخشش گناهان خودرا داشته باشيد که او آمرزنده است، اين موجب مي شود از آسمان فراوان بر شما ببارد و با تقويت اموال و فرزندانتان شما را ياري نمايد و آبياري فراوان باغ هاي شما آباد گردد.

بنابراين همانگونه که تقوا موجب رونق اقتصادي مي گردد گناه نيز از موانع برکت در امور مالي مي شود که در اين زمنيه امام باقر(ع) مي فرمايد:

گاه انسان گناه مي کند و روزي او قطع مي شود.(78)

همچنين روايات متعدد درباره رابطه گناه و خراب شدن وضعيت اقتصادي آمده است حضرت علي (ع) در کلمات قصار خود مي فرمايد (79)

- با بدکاري و گناه رشد همراه نمي شود.

- با فجور توانگري حاصل نمي شود.

- تداوم گناه روزي را قطع مي کند.

- از گناهان دور باشيد که هيچ بلا و کاستي در روزي ، حتي يک خراش و زمين خوردن و دچار مصيبت شدن نيست مگر به سبب ارتکاب گناه.

ممکن است سوال شود تقوا و گناه نکردن چه ربطي به توسعه اقتصادي دارد؟

در پاسخ بايد بگوييم شخص با تقوا در رابطه با مسائل اقتصادي از ويژگي هاي زير برخوردار است:

- عدالت را رعايت مي کند.

- ظلم نمي کند.

- ماليات را به موقع مي پردازد.

- حقوق الهي را ادا مي کند.

- به فکر خدمت کردن به مردم است.

- به هر گونه عهد و پيمان پايدار است.

- حق زير دستان را ادا مي کند.

- در معامله دروغ نمي گويد.

- در معامله غش، خيانت، تزوير نمي کند.

- خدا را ناظر خود مي داند.

- اسراف و تبذير نمي کند.

- بسيار کار مي کند و از تنبلي و سستي بيزار است.

- کم مصرف است.

- از هر گونه فساد در توليد، توزيع و خدمات بدور است. ...

- و اين ها همه موجب رونق کسب و کار شده و خداوند هم بر رونق آن مي افزايد و به آن برکت و فزوني مي دهد.

- پس چقدر خوب است تا در فضاي کسب و کار و در بازار هاي مسلمين تقوا حاکم شود در نتيجه هم امنيت لازم براي خريدار و فروشنده بوجود آيد و هم برکت الهي بر آن ببارد اميد است با حاکميت تقوا شاهد رشد فراگير اقتصاد اسلامي در کشور عزيزمان باشيم.

2- حضور همه جانبه مردم در صحنه

در جهاد اقتصادي بايد رويکرد عمومي کردن اقتصاد مورد توجه قرار گيرد و عناصر اختصاصي شدن اقتصاد از قبيل انحصار دولتي يا انحصار کارتل هاي اقتصادي که از آفت هاي بزرگ اقتصاد سالم است به حداقل ضرورت تقليل يابد و مردم براي حضور فعال در شبکه هاي اقتصادي ترغيب و تشويق شوند.

تجربه جنگ تحميلي که از صحنه هاي بي نظير تاريج ايران مي باشد نشان داد در حاليکه تقريباً همه دنيا در مقابل ما قرار گرفته بودند چگونه امام امامت (ره) با ترغيب مردم به حضور در جبهه توانست بر يک جنگ کاملاً کلاسيک و نا متوازن فايق آيد و موجب شکست و خواري دشمنان و سر بلندي اسلام و ايران گردد.

بنابراين از حضور فعال و حساب شده مردم در عرصه هاي مختلف جهاد اقتصادي نبايد غفلت نمود، همانطوريکه در روايات آمده است يدا... مع الجماعه (80) و در خصوص حضور مردم در فعاليت هاي اقتصادي امام(ره) مي فرمايند:

اما راجع به تجارت، راجع به صنعت، راجع به اينها اگر مردم را شريک خودتان نکنيد موفق نخواهيد شد، کارهايي را که مردم نمي توانند انجام بدهند دولت بايد انجام بدهد، کارهايي را که هم دولت مي تواند انجام دهد هم مردم مي توانند انجام دهند، مردم را آژاد بگذاريد که آنها بکنند ، جلوي مردم را نگبريد، فقط يک نظارتي بکنيد که نگذاريد انحراف پيدا شود(81) و نيز مقام معم رهبري که پيوسته بر اين امر تأکيد داشته مي فرمايد:

بايد از اراده و سرمايه عظيم استعداد مردم در جهاد اقتصادي استفاده گردد. و با توانمند سازي و آگاه سازي آنها موجب مشارکت مستقيم آنها در اقتصاد شد(82)

به ننظر مي رسد آنچه موجب شده که مردم حضور فعال در جهاد اقتصادي پيدا نکنند عدم توجيه آنها و نيز عدم برنامه ريزي دولت در اين زمينه است لذا چنانچه خواهان حضور پر شور مردم در صحنه هاي جهاد اقتصادي هستيم بايد حداقل به موارد زير مبادرت ورزيم.

- ترغيب و تشويق مردم به حضور در صحنه توسط مراجع و منابع ديني .

- تبيين وظايف مردم

- تبيين منافع مردم در راستاي منافع ملي

- تبيين فوايد مادي سهامدار شدن مردم در جهاد اقتصادي

- تبيين رابطه جهاد اقتصادي با دست يابي به تمايلات معنوي

- تبيين امکان دست يابي به، جهاد و ايثار از طريق فعاليت اقتصادي

- تسهيل نمودن راه هاي حضور در صحنه حتي براي کساني که حداقل امکانات را دارند.

- استفاده از ظرفيت ها و امکانات گر چه هر کدام بسيار کم باشد.

3- تحقق فرهنگ کار و تلاش

کار و تلاش به عنوان يک ارزش در غالب نقاط دنيا مطرح است ليکن در اسلام از تأکيد خاص برخوردار است و در رديف عبادات اسلامي محسوب گرديده و پيوسته درباره آن در آيات قرآن و روايات اسلامي تا حد ارزش جهاد در راه خدا بيان گرديده است و حتي در روايتي امام رضا(ع) کار مفيد را که موجب رفع نيازهاي اساسي خانواده گردد اجرش را از جهاد در ميدان جنگ بيشتر مي داند.(83)

گر چه کار و تلاش جوهره وجودي انسان است ليکن چنانچه کودکان را بر اساس تلاش و جديت تربيت نکنيم نمي توانيم شاهد انسانهايي تلاشگر باشيم لذا پيوسته بايد از عواملي که موجب سستي و تنبلي مي گردد جلوگيري نماييم تا فضاي جامعه فضاي جهاد و کوشش گردد و به عنوان يک ارزش والا محسوب شود و هر گونه تنبلي و شانه خالي کردن از کار، زشت و ضد ارزش به حساب آيد.

اکنون نگاهي به آيات و روايات در اين زمنيه خواهيم داشت:

خداوند در آيه 7 سوره انشراح مي فرمايد/:

فاذا فرغت فانصب

نويسندگان تفسير نمونه درباره اين آيه مي نويسند:

تر جمه : هنگامي که از کار مهمي فارغ مي شوي به مهم يکديگر بپرداز.

هر گز بيکار نمان، تلاش و کوشش را کنار مگذار پيوشته مشغول مجاهده باش و پايان مهمي را آغاز مهم ديگر قرار ده،

دقت در آيه نشان مي دهد، تلاش سازنده و موثر است که رمز پيروزي و تکامل انسان در آن نهفته است، اصولاً بيکار بودن و فراغت کامل مايه خستگي، کم شدن نشاط، موجب تنبلي و فرسودگي و در بسياري از مواقع مايه فساد و تباهي و انواع گناهان است(84)

چند روايت در اين زمينه(85)

پيامبر اکرم (ص) مي فرمايد:

هر کس خسته از کار خود روزش را به پايان برده، آن روز آمرزيده گرديده است:

و نيز پيامبر اکرم (ص) مي فرمايد:

همانا بهترين در آمد از آن دستان کارگري است که کارش بي آلايش باشد

و نيز بوسيدن دست کارگر در بازگشت از جنگ تبوک و اعلام اينکه اين دستي که هرگز به آتش جهنم نمي سوزد بسيار جاي تأمل دارد.

امام علي (ع) فرمودند:

اگر از کار دنيا خلاص شوم مسرور نمي گردم زيرا من از بيکارگي بيزارم.

و نيز با سير در تاريخ و سرگذشت پيشوايان ديني خواهيم ديد که پر است از مواردي که ائمه ما علاوه بر هدايت و ارشاد مردم پيوسته به کارهاي مفيد و توليدي حتي در سنين ميان سالي مشغول بوده اند و به آن افتخار مي نموده اند.

4- پرهيز از تنبلي و کاهلي

همانگونه که کار و کوشش مهم است سستي ورزيدن، کاهلي کردن ، از زير کار فرار کردن، از مسئوليت شانه خالي کردن و مانند اينها نيز ضد ارزش است و بر خلاف روحيه جهادي محسوب مي گردد و از امور منفي در رويکرد هاي جهاد اقتصادي به حساب مي آيد.

اين رويکرد از آن جهت مهم است که نه تنها ضرر آن متوجه فرد کاهل مي شود بلکه در ديگران هم اثر مي گذارد چون اثر رفتار او در توليدش موثر خواهد بود و موجب شکست اقتصادي و آبروريزي براي آن موسسه شده و اگر جنبه صادراتي داشته باشد موجب تبليغات منفي براي يک کشور و ملت خواهد بود.

بنابراين بايد درسطح جامعه فضايي ايجاد کرد که اينگونه رفتار ها بطور جدي زشت تلقي شود و فرهنگ حاکم حاکي از مبارزه جدي با کاهلي و سهل انگاري باشد.

در اين زمينه به چند نمونه از روايات مي پردازيم:

پيامبر اکرم(ص) مي فرمايد: (86)

بر تو باد که از اهمال کاري بپرهيزي

و نيز آن حضرت مي فرمايد:»

سهل انگاري شعار شيطان است که به قلب مومن القاء مي کند.

و در رابطه اينکه انسان کارو مسئوليت خود را به دوش ديگران نگذارد خيلي تأکيد شده از جمله پيامبر اکرم(ص) مي فرمايد: کسي که امور خود را بر دوش ديگران بگذارد مورد لعن مي باشد(88)

حضرت علي (ع) مي فرمايد: (89)

هر کس در کار کوتاهي کند دچار اندوه گردد.

و نيز همانا حضرت مي فرمايد:

هنگامي که خداوند در آغاز جهان موجودات را جفت آفريد تنبلي و ناتواني با هم پيمان زوجيت بستد و فرزندي بنام فقر از آنها متولد گرديد.(90)

امام صادق(ع) دوري از کسالت و بي حالي را روش همه نياکانش مي داند و مي فرمايد:

در امور روزمره زندگي و تأمين نيازها سستي به خرج ندهيد زيرا پدران ما در اين مورد تلاش ويژه داشتند و به آنها دست مي يافتند(91)

و همچنين امام باقر(ع) مي فرمايد:

من مردي را که در کار دنيايش تنبلي کند مبغوض مي دارم کسي که در کار دنيا تنبل باشد در کار آخرتش تنبل تر است.(92)



فصل هشتم

نقش دولت در جهاد اقتصادي

مجموعه عظيم دولت از موثرترين عوامل در جهاد اقتصادي مي باشد زيرا دولت با توجه به مولفه هاي زير که به چه شکلي عمل کند مي تواند تأثير مثبت يا منفي و شتاب دهند. يا باز دارنده داشته باشد:

- قسمت عمده اي از اقتصاد در کشور ما در دست دولت است.

- نحوه اخذ ماليات و مقررات مربوط به آن

- برخورد با فساد اقتصادي

- اکثر بانک ها که دولتي هستند.

- نحوه تعامل با فعلان عرصه اقتصاد

- نحوه هزينه کردن اعتبارات

- تصميمات و تعيين اولويت ها در مسائل اقتصادي

- گمرگ و قوانين آن

- سياستهاي مربوط به واردات و صادرات

- پس بنابراين با توجه به موارد فوق که حاکي از نقش گسترده دولت در اقتصاد ملي مي باشد علاوه بر تأثير مديريت دولت که جاي بحث جداگانه دارد که آن نيز به توبه خود مهم است به اهم وظايف دولت در رابطه با جهاد اقتصادي متناسب با فرهنگ اسلامي مي پردازيم:

1- برنامه ريزي

دولت موظف است طبق برنامه عمل نمايد و با توجه به اينکه سند چشم انداز بيست ساله تهيه گرديده و برنامه پنج ساله نوشته شده است لذا دولت بايد برنامه هاي يک ساله و ميان مدت خود را مطابق سندهاي بالادستي تهيه و تنظيم نمايد تا بدين ترتيب از اعمال سليقه هاي شخصي و آفت هاي حاصل از آن جلوگيري گردد.

چنانکه حضرت علي (ع) مي فرمايد:

تدبير و برنامه ريزي قبل از هر عملي شما را از ضرر و زيان و پشيماني باز مي دارد(93) بنابراين تدوين برنامه و عمل کردن به آن توسط دولت از اهميت والايي برخوردار است.

2- وضع قوانين و مقررات مناسب

با توجه به اينکه مسائل اقتصادي از پيچيدگي هاي خاص خود برخوردار است لذا يکي از وظايف مهم دولت شناسايي مشکلات و ندوين مقررات يا لوايح قانوني براي دفع معضلات اقتصادي است که در راستاي عمل به آن قوانين و مقررات شکوفايي اقتصادي را به همراه داشته باشد.

در اين راستا مهمتر از قانونن عمل به آن است که بسياري از مواقع ديده شده قوانين مستحکم و خوبي مانند قانون مبارزه با اخلالگران اقتصادي يا قانون مبارزه با پولشويي تدوين گرديده ليکن در مجاري اجراء از آن صرف نظر شده با بطور جامع اجرا نشده و در نتيجه مفاسدي را به ياد آورده است.

و از اين مقوله قوانين گمرکي و مالياتي و به خصوص مقررات نظارتي را مي توان نام برد.

بنابراين تلاش براي تدوين مقررات مناسب و جديت براي اجراي قوانين اقتصادي از وظايف مهم دولت است که هر گونه سهل انگاري يا اعمال سليقه هاي شخصي يا رانت هاي دولتي و مانند اينها ممکن است ضربات جبران ناپذيري را بر پيکره اقتصادي کشور وارد نمايد.

در اين راستا امام خميني (ره) وظايف دولت را چنين مي شمارد:

و تشويق به توليدات داخلي و برنامه ريزي در جهت توسعه صادرات و گسترش مبادي صدور و خروج از تکيه به صادرات نفت و نيز (نظارت بر) آزادي واردات و صادرات و به طور کلي تجارت بر اساس قانون و با نظارت دولت در نوع وقيمت(94) (از جمله وظايف دولت مي باشد)

با توجه به اينکه يکي از موارد تأثيرگذار در پويايي اقتصادي، قوانين مالياتي مي باشد لازم است نگاهي را به نحوه اخذ ماليات در زمان حضرت علي (ع) داشته باشيم تا الگويي براي مسئولان مالياتي کشورمان باشد. و آنرا در شش قسمت زير مورد مطالعه قرار مي دهيم(95)

الف: فرهنگ مالياتي در بيان حضرت علي(ع)

يعني فضاي حاکم بر جريان اخذ خراج و روحيه کارکنان و اخلاق و رفتار کارگزاران که در موارد زير خلاصه مي شود

1- توصيه به تقوا و دوري از گناه (بطور مکرر)

2- اطاعت از اوامر الهي در آشکار و پنهان

3- پرهيز از دوگانگي اعمال در حضور و خفا

4- سفارش به شناخت روحيات خود و توجه به اعمال خويشتن

5- کار شما کوچک اما اجرتان زياد است.

6- به آباداني سرزمين بيشتر از گرفتن خراج توجه کنيد.

7- مردم را برخود ترجيح دهيد.

8- شما خزانه داران رعيت، وکيلان امت و نماينده مسئولين هستيد.

9- از خيرخواهي دريغ نداريد.

10- به فکر تقويت دين خدا باشيد.

11- آنچه وظيفه شماست در راه خدا انجام دهيد

12- نگرفتن حق از صاحبان آن بزرگترين خيانت به مسلمانان است.

13- (در گرفتن ماليات سستي تکنيد زيرا) زشت ترين دغلکاري ناراستي با پيشوايان است.

14- با ترس از نافرماني خدا کارت را انجام بده

15- تا حد توانايي خود خدا را ياري کن.

16- شکر خدا را با مجاهدتي که مي کنيد بجاي آوريد

17- حقوق کارگزار مالياتي مشخص شده است و از طرف حکومت تضمين گرديده و ارتباطي با ميزان در يافت خراج يا زکات ندارد.

18- چنانچه حقوق نيازمندان را از صاحبان اموال نستاني در قيامت دشمنان تو خواهند بود و بدا به حال تو ... که در اين جهان باب خواري و رسوايي را به روي خود گشايي و در آخرت خوارتر و رسواتر گردي.

ب: توصيه ها درباره موديان مالياتي در نگاه حضرت علي(ع)

1- رعيت را ياري کنيد.

2- به صلاح ماليات دهندگان بيانديشيد.

3- حوايج مردم را روا داريد.

4- آنها را از خواست هايشان باز نداريد.

5- موجب رنجش زير دستان نگرديد.

6- مويان مالياتي را دروغگو مپنداريد

7- به خاطر حاکم بودن بر آنها برتري جويي نکنيد

8- آنان برادران ديني شما هستند.

9- آنان ياوران شما در اداي حقوق هستند

10- کسي را معطل نکنيد.

ج- ميزان و نحوه گرفتن ماليات در بيان حضرت علي(ع)

1- به خاطر در همي سخت گيري نکنيد(او را نزنيد)

2- هنگام گرفتن زکات از مسلمان او را نترسان

3- اگر از ديدن تو نا خشنود است بر او وارد نشو(به او مهلت بده)

4- نيازهاي مردم را روا نماييد.

5- بيش از حق خدا از او مستان

6- خواست هاي آنان را تحمل کن

7- چون وارد آبادي مي شوي به خانه آنان مرو

8- آرام و آهسته به سوي اهل آبادي برو

9- بر آنان سلام کن و با احترام برخورد کن

10- به مال افراد دست درازي نکنيد چه مسلمان باشد يا غير مسلمان

11- مردم را براي ترغيب به دادن ماليات اين چنين توجيه کن:

اي بندگکان خدا مرا ولي خدا و خليفه او سوي شما فرستاد تا حقي را که خدا در مالهايتان نهاد از شما بگيرم، آايا خدا را در مالهاي شما حقي است تا آن را ادا نماييد و به ولي او بپردازيد؟

اگر کسي گفت نه متعرض او مشو و اگر کسي گفت آري، با او برو و بي آنکه او را بترساني يا تهديدش کني يا بر او سخت گيري يا کار را بر او سخت گرداني، آنچه از سيم و زر به تو دهد بگير و اگر او را گاو و گوسفند و شتر هاست.

بدون اجازه او ميان آن ها نرو و چون خواستي وارد گله آنها شوي آرام و بدون چيرگي وارد شد و آنها را مترسان و با صاحب گله بد رفتاري مکن.

پس براي مشخص شدن مقدار زکات، مال را دو بخش کن و او را مخير گردان هر کدام را که خواهد بردارد پس دوباره دو بخش کن و او را مخير گردان و هم چنان عمل کن تا به تعداد مورد نظر دستيابي و حق خدا را از او بگير.

پس اگر احساس کرد در حق او اجحاف شده تقسيم را بهم بزن و دوباره تقسيم کن.

د- موارد استثناء

1- آنچه از چهار پايان که پير و بيمار و عليل باشد

2- لباس هاي مورد نياز تابستان و زمستان مردم

3- چهار پايان که وسيله کار باشند.

4- بنده که مورد نياز باشد.

5- موارد تخفيف

حضرت توصيه مي فرمايد از تخفيف دادن در ماليات نگران نباشيد و از جمله موارد زير را بيان مي نمايد:

1- در مواقعي که مردم از سنگيني خراج شکايت مي کنند

2- هنگام آفت زدگي محصولات

3- هنگام خشکسالي

4- هنگام سيلاب ها

و- آموزش کارگزاران

حضرت علي(ع) در نامه به مالک اشتر مي فرمايد کارکنان بخش جمع آوري زکات و خراج را از سراسر منطقه فراخوان ده و با آنان مسائل زير را در ميان بگذار(96)

1- از آنها بخواه که اطلاعاتشان را در اختيار تو بگذارند.

2- وضع منطقه خود را توصيف نمايند.

3- صلاح مردم منطقه خود را تبيين نمايند.

4- درباره نحوه جمع آوري ماليات مذاکره نمايند و راه هاي بهتر را انتخاب نمايند.

5- اخباري که ديگران به تو داده اند با آنها چک کن.



3_ خنثي نمودن توطئه هاي دشمن

از آنجاييکه دشمنان انقلاب اسلامي هم چنان در مقابل اين انقلاب ايستاده اند و تاکنون نيز از وسعت توطئه هاي خود نکاسته اند و با توجه به اينکه ما نيز بناي سازش وعدول از اهداف بلند انقلاب را نداريم بنابراين نه تنها نبايد احساس آسودگي خاطر از طرف ضد انقلاب را داشته باشيم بلکه بايد بر آمادگي خود در مقابل دشمن بيافزاييم چنانکه خداوند در قرآن کريم مي فرمايد:

واعدوالهم ما استطعتم من قوه(انفال آيه 20)

يعني هر قدر در توان داريد در مقابل دشمن آمادگي پيدا کنيد. با توجه به اينکه آمادگي در مقابل دشمن نياز به برنامه ريزي و تأمين اعتبار و تخصيص بود جه از طرف دولت دارد لذا بايد دستگاه هاي اجرايي زير مجموعه دولت از قبيل وزارت اطلاعات و دستگاه هاي امنيتي و نظامي و انتظامي به طور جدي به مباحث مربوط به دشمن شناسي و انواع توطئه ها و شگردهاي گوناگون مخالفين انقلاب اعم از داخلي و خارجي پرداخته و تمامي راه هاي مقابله با انواع آنها را بررسي نموده و آمادگي شبانه روزي براي مقابله با هر گونه نقشه هاي دشمن که بطور شبانه روزي و هر ساعت بلکه هر لحظه از پخش شايعه و اخبار کذب گرفته تا تحريم ها و درگيري هاي مرزي و مانند آن کوتاهي ننموده و آمادگي کامل داشته باشند.

4_مبارزه با فساد

از آنجا که در مسائل مادي و امور اقتصادي پاي سود و منفعت بيشتر در ميان است لذا کساني که از ايمان ضعيف تر ي برخوردار ند بطور طبيعي بدنبال کسب درآمد از راه هاي نامشروع و غير قانوني مي باشند و با توجه به اينکه در هر صورت بنا به دلايل گوناگون شاهد مواردي از خلاف و اعمال فساد انگيز در سيستم مالي و اقتصادي کشور خواهيم بود به ناچار دولت و در مجموع نظام اسلامي اعم از قوه مقننه به خصوص قوه قضايي بايد تدابير لازم را براي مقابله با انواع فساد اتخاذ نمايد.

در اين زمينه لازم است ابتدا قوانيني محکم و جامع تدوين گردد و مقررات مربوط به گلو گاه ها و جاهاي حساس اقتصادي مثل بانک ها و گمرک ها با شفافيت کامل وضع گردد، و دستگاه هاي اجرايي و قضايي نيز با دقت تمام مسئوليت هاي خود را در اين موارد عمل نمايند تا فساد اقتصادي به حداقل آن رسيده و زمينه هاي شکوفايي اقتصادي و رشد و توسعه اقتصادي را در روند جريان جهاد اقتصادي شاهد باشيم.

نمونه اي از برخورد حضرت علي(ع)

ابن عباس از طرف حضرت علي استاندار شرق عراق از بصره تا اهواز و فارس گرديد در آن زمان زياد بن ابيه را به عنوان جانشين خود در بصره گمارد(گر چه امام علي(ع) بر اين کار اکراه داشت) سپس خبري به حضرت رسيد که در استفاده از بيت المال بيش از حد خود بهره مي گيرد، در اين موقع حضرت نامه زير که نامه بيست نهج البلاغه است به وي نوشت:

و همانا من به خدا سوگند مي خورم سوگندي صادقانه (نه از روي عصبانيت) اگر خبر دهند مرا که در بيت المال مسلمين خيانت کرده اي چه مقدار آن کم باشد يا زياد چنان سخت مي گيرم که:

1- حقوق معمول را از تو قطع خواهم کرد

2- دارايي هايت را از تو مي گيرم

3- خوار و رسوايت خواهم کرد

و نيز آن حضرت در نامه 41 نهج البلاغه خطاب به يکي از عاملان خود (که احتمالاً از فرزندان عباس عموي پيامبر بوده است) مي فرمايد:

اي که در نزد ما از شمار خردمندان بودي چگونه نوشيدن و خوردن را بر خود گوارا نمودي حال آنکه مي داني حرام مي خوري و حرام مي آشامي! و تأمين جنسي مي شوي در حالي که آنها مال يتيمان و مستمندان و مومنان و مجاهداني است که خدا اين مالها را به آنان واگذاشته و اين شهرها را بدست آنان مصون داشته!

پس از خدا بترس و مالهاي اين مردم را براي آنان بگذار و اگر نکني! و خدا مرا ياري دهد تا به تو دست يابم با شمشيري به حساب تو مي رسم که کسي را بدان نزدم مگر اينکه به آتش جهنم و اصل گرديد به خدا قسم اگر حسن و حسين چنان بکنند که تو کردي از من روي خوش نخواهند ديد و به آرزويي نخواهند رسيد تا آنکه حق را از آنان بستانم و باطلي که به سبب ظلم آنها پديد آمده مرتفع نمايم.

5_ نظارت و کنترل

با توجه به اينکه خصلت طمع در همه آدميان نهفته است و چنانچه انسان ها از تربيت و الا و ايمان لازم برخوردار نباشند دست به خطاهاي غير قابل جبران خواهند زد و بالاخره با توجه به اينکه هميشه در جامعه افرادي هستند که به سود کم قانع نبوده و با دست زدن به کارهاي خلاف يا کلاهبرداري از مردم تمايل به ثروت هاي هنگفت پيدا مي کنند بنابراين بايد تدابيري اتخاذ گردد تا اينگونه امور به حداقل خود برسد و راه آن اين است که نظارت بر کارکنان و عملکرد افراد و دستگاه ها اعم از دولتي و غير دولتي وسيع گردد و به نحوي که خطا کار احساس امنيت نکند و خلاف کار پيوسته بيم دستگيري و جريمه و مانند اينها را داشته باشند و به عبارت ديگر همه آحاد و افراد جامعه، قدرت حکومت را بر کارهاي خود احساس کنند و هر لحظه سايه اعمال حاکميت از طرف مسئولين را بر سر خود حس نمايند.

درباره نظارت به چهار مبحث بايد توجه شود

مبحث اول : فرهنگ خدا ناظري

بهترين روش براي تحقق نظارت و اصلاح امور اين است که کارکنان خداباور باشند و پيوسته خدا را ناظر براي اعمال خود بدانند و به قيامت اعتقاد داشته باشند و بدانند تمام اعمال و گفتار آنها دقيقاً محاسبه مي گردد. و روزي به سزاي اعمال خود خواهند رسيد و طبيعي است که چنين اعتقادي افراد را از کار زشت باز داشته و به کار حزب ترغيب مي نمايد.

چنانچه افراد بر حسب آيه نحن اقرب اليکم من حبل الوريد97(ما از رگ گردن به شما نزديکتريم) از وجدان قوي برخوردار باشند قطعاً کار زشت نمي کنند و نيز وقتي که افراد نظارت خداوند را مطابق آيه ان ربک لبالمرصاد (خداوند دقيقاً ناظر شماست ) را از عمق جان قبول داشتند و هنگامي که توصيه قرآني مبني بر اينکه مسابقات شما در زندگي اجتماعي مي بايد پيرامون کارهاي خير باشد(99)(فاستبقواالخيرات) آيا اين مسابقه در توليد بهتر و رضايت بيشتر مشتري و تحقق اهداف جهاد اقتصادي نخواهد بود!؟

البته بايد توجه داشت اين فرهنگ که انسان خداوند را بر جزء جزء اعمال خود ناظر بداند و پيوسته در صددکارهاي خير باشد به راحتي حاصل نمي شود. مگر اينکه دولت از راه هاي زير براي تحقق اين فرهنگ برنامه ريزي و تلاش نمايد:

1- تحقق تربيت اسلامي از طريق تقويت بنيان هاي آموزش و پرورش عمومي

2- ايجاد فرهنگ خدا ناظري بطور گسترده از طريق مساجد، صدا و سيما، رسانه ها و ...

مبحث دوم: ارتقاء شأن کارکنان

براي اينکه بازار کسب و کار و فرايند توليد مطلوب گردد و تخلفات و پولشويي و جرايم اقتصادي به حداقل برسد بايد بيش از هر چيز براي تقويت روحيه و ارتقاء اخلاق و ايمان کارکنان برنامه ريزي نمود تا فضاي توليد و خدمات و ادارات فضاي معنوي و اسلامي گردد و بدين ترتيب شاهد پويايي اقتصاد باشيم و اين مهم از راه هاي زير امکان پذير است.

1- آموزش مداوم کارکنان در زمينه هاي عقيدتي، اخلاقي

2- تقويت بنيان هاي ارزشي در کارکنان

3- تشويق افراد درستکار

4- توبيخ افراد بدکار

5- با اتخاذ تدابير لازم محيط کسب و کار فضاي اخلاق و ارزش ها باشد

مبحث سوم: نظارت عملي

عوامل متعدد و طبيعي و غير طبيعي و جود دارد که در نهايت و علي رغم رعايت همه جوانب باز هم احتمال تخلف و تقلب و توليد نا مطلوب وجود خواهد داشت بنابراين برنامه ريزي در راستاي نظارت عملي و نظارت عيني بر کارکنان گريز ناپذير خواهد بود ليکن اين امر بايد حساب شده باشد و در انتخاب بازرسان شرايط زير را رعيت نمود.

1- بازرسان از افراد متخصص و کار آشنا باشند

2- از تعهد و ايمان بالايي برخوردار باشند

3- به گزارشات آنها ترتيب اثر داده شود

4- قوانين لازم و قوي و شديد براي برخورد با متخلفان وضع گردد.

5- در برخورد با فساد و تخلف هيچگونه کوتاهي نشود

6- تأمين مالي گردند.

در سيره حضرت علي(ع) در دوران حکومتي نظارت بر کارگزاران حکومتي اعمال شده و آن حضرت خود مقداري از اين نظارت را انجام مي دادند و به بازارها و مراکز کسب و کار خيلي سر مي زدند و افرادي نيز به عنوان عيون نظارت داشتند و به آن حضرت گزارش مي دادند. در اينجا خالي از لطف نيست که به گزارش زير توجه کنيد(100)

اصبغ بن نباته نقل مي کند:

يک روز کامل همراه علي(ع) بودم از لحظه هاي آغازين صبح در بازار حاضر شد.

به همه قسمت ها رسيدگي نمود.

سپس به جايگاه قضاوت رفت و به کار مردم پرداخت و تا پاسي از شب با مردم حشر و نشر داشت.

آنگاه با امام به خانه اش رفتيم.

من در حياط خوابيدم و امام وارد اطاق خود شد.

هنوز مقداري نخوابيده بودم که صداي پاي امام را شنيدم، بيدار شدم و ديدم آن حضرت به ديوار تکيه زده مي خواهد وضو بگيرد.

گفتم: يا امير المومنين شما هنوز استراحت کامل نکرده ايد! روز را که براي کمک به مردم گذراندي، پس شب را استراحت فرماييد.

آن حضرت در پاسخ فرمود:

اگر روز بخوابم حق رعيت ضايع مي شود و اگر همه شب را بخوابم خودم را ضايع کردم.

مبحث چهارم: نظارت همگاني

در نظام اسلامي علاوه بر بازرسان دولتي مردم نيز مسئوليت دارند که مجموعه وسيع آيات و روايات امر به معروف و نهي از منکر را مي توان شاهد خوبي بر اين مدعا گرفت.

چنانکه حديث معروف کلکم راع و کلکم مسئول عن رعيته(101)

حاکي از اين است که تمام آحاد مردم در مقابل يکديگر مسئول هستند و نکته جالب اين است که توصيه شده هر گونه خلاف و اشتباه يا عمل سوء را ابتدا به خود شخص تذکر دهند و اگر عمل نکرد به دستگاه هاي مربوط گزارش نمايند و در سيره حکومتي حضرت علي (ع) نيز شاهد تشويق آن حضرت هستيم نه تنها مردم را ترغيب به نظارت همگان مي نمود بلکه به گزارشات مردمي نيز ترتيب اثر مي داد در اين باره به مورد زير توجه فرماييد:

امام علي(ع) در دوره حکومت خود شخصي به نام ابوالاسود دوئلي را به سمت قضاوت برگزيد و روزي که کار قضاوت را شروع کرد درپايان همان روز گزارشاتي از سوء اخلاق او دريافت گرديد، حضرت علي شب نشده او را عزل نمود، آن شخص شب هنگام به مسجد آمد و علت را از حضرت پرسيد!

امير المومنين فرمود:

به من گزارش دادند دربرخورد با مردم خشن و تندخو هستي(101)

امام خميني(ره) درباره نظارت و کنترل عمومي مي فرمايد:

از آنچه در نظر شرع حرام و آنچه بر خلاف مسير ملت و کشور اسلامي و مخالف با حيثيت جمهوري اسلامي است به طرز قاطع اگر جلوگيري نشود همه مسئول مي باشند و مردم و جوانان حزب الهي اگر برخورد به يکي از امور مذکور نمودند به دستگاه هاي مربوط رجوع کنند و اگر آنان کوتاهي نمودند خودشان مکلف به جلوگيري هستند.

البته بايد به اين نکته توجه نمود که دولت موظف است در رابطه با گزارشات مردمي موارد زير را عمل نمايد:

1- تسهيل راه هاي ارتباط مردم با مسئولين

2- ترغيب و تشويق مردم به کنترل و نظارت همگاني

3- آموزش و توجيه مردم

4- ترتيب اثر دادن به گزارشات مردمي



پاورقي ها

78_ آيه الله مکارم شيرازي تفسير نمونه ج 24 ص 207 به نقل از نورالثقلين

79_ محمدي ري شهري توسعه اقتصادي ص 825

80_

81_ علي عسگري عبدالعلي، مباني نظام اسلامي ص 291 به نقل از صحيفه نور

82_ مرکز پژوهش هاي مجلس شوراي اسلامي نشريه 10773 ص 15

83_ محمدي ري شهري ميزان الحکمه ج 4 ش 7204

84_ تفسير نمونه ج 27 ص 128 تا 130

85_ محمدي ري شهري توسعه اقتصادي ص 213_182

86_ پاينده ابوالقاسم نهج الفصاحه ش 1006

87_ همان ش 1205

88_ همان ش 2742

89_ نهج البلاغه حکمت 127

90_ جمعي از نويسندگان تفسير نمونه ج 1 ص 205 به نقل از وسايل الشيعه ج 12 ص 38

91_ همان

92_ همان

93_ محمدي ري شهري توسعه اقتصادي ص 174_176

94_ عبدالعلي علي عسگري مباني نظام اسلامي ص 299 به نقل از صحيفه نور ج 21 ص 38

95_ نامه هاي 25-26-51و 53 نهج البلاغه

96_ محمدي ري شهري توسعه اقتصادي ص 449 به نقل از تحفه العقول

97_ قرآن کريم سوره آيه

98_ قرآن کريم سوره فجر آيه 14

99_ قرآن کريم سوره بقره آيه144

100_ محمد دشتي امام علي و مديريت ص142

101_ همان ص 145







محمد علی تقوی راد
 خبرگزاری فارس

 

   
 
کليه حقوق اين سايت متعلق به مرکز پژوهش و سنجش افکار سازمان صدا و سيما است.