سایت مرکز تحقیقات صدا و سیما سایت صدا و سیما
رهبر معظم انقلاب اسلامی در پیامی به مناسبت آغاز سال 1390 این سال را سال " جهاد اقتصادی"نامیدند و ...          رهبر معظم انقلاب اسلامی (مدظله‌العالی):از مسئولان كشور، چه در دولت، چه در مجلس، چه در بخشهای دیگری كه مربوط به مسائل اقتصادی میشوند و همچنین از ملت عزیزمان انتظار دارم كه در عرصه‌ی اقتصادی با حركتِ جهادگونه كار كنند، مجاهدت كنند.           رهبر معظم انقلاب اسلامی (مدظله‌العالی):اگر ما در بخشهاى گوناگون، روحيه‌ى جهادى داشته باشيم؛ يعنى كار را براى خدا، با جديت و به صورت خستگى‌ناپذير انجام دهيم - نه فقط به عنوان اسقاط تكليف - بلاشك اين حركت پيش خواهد رفت.           رهبر معظم انقلاب اسلامی (مدظله‌العالی):مشاركت مستقيم مردم در امر اقتصاد، لازم است. اين نيازمند توانمند شدن است، نيازمند اطلاعات لازم است؛ كه اينها را بايد مسئولين در اختيار مردم بگذارند ...البته رسانه‌ها نقش دارند، راديو و تلويزيون نقش دارند، ميتوانند مردم را آگاه كنند...           رهبر معظم انقلاب اسلامی (مدظله‌العالی):حرکت ما باید به گونه ای باشد که بتوانیم این دهه را به معنای حقیقی کلمه، مظهر پیشرفت و مظهر استقرار عدالت قرار دهیم .            
تاريخ بروز رساني :    06/28/ 1398
  صفحه اصلی 
  سخنان رهبري 
اخبار  
مقالات  
یادداشت‌ها  
پژوهشهای علمی 
کتاب‌هاو پایان‌نامه‌ها  
اصطلاحات  
  حکايات و ضرب المثل‌ها  
ديدگاه اندیشمندان  
احاديث  
   پايگاههاي پژوهشي  
گالری عکس  
ارتباط با ما  
 
رسول اللّه (صلى الله عليه و آله و سلم) :
 
• الکادُّ عَلى عِیالِهِ مِن حَلالٍ کَالمُجاهِدِ فی سَبیلِ اللّه ِ؛ پیامبر خدا صلى الله علیه و آله : آن که خانواده خویش را از حلال روزى مى دهد ، مانند مجاهدِ در راه خدا است . من لا یحضره الفقیه : ۳ / ۱۶۸ / ۳۶۳۱٫
   
 
فارسي عربي English
Russion Chinese German
France
 
جستجو :
 
فرهنگ كار و همت مضاعف در سنت نبوی و سيرت علوی



پروژه اسلام‌هراسي غرب دقيقاً خط تقابل نظريه جهاني‌سازي اسلام است و بخواست الهي بشارت قرآن در خصوص جهاني شدن اسلام محقق خواهد شد: «و نريدْ أن نمن علي الذين استضعفوا في‌ الارض و نجعلهم ائمة و نجعلهم الوارثين»(قصص ـ 5) و آنچه بر زورگويان عالم خوش نيامده بسترهاي فراهم شده تحقق اين بشارت قرآني است. از مهمترين بستر‌‌سازي‌هاي تحقق اين امر همانا تلاش مسلمانان عالم، خاصه ملت ايران است در زمينه بدست گرفتن رهبري علمي جهان است و اين امر جز از راه همت مضاعف و كار مضاعف بدست نمي‌آيد. گرچه در سال‌هاي اخير پيشرفت‌هاي علمي، تحقيقاتي جامعه اسلامي براي ساير ملل شگفتي‌ساز و حتي بهت‌آفرين بوده است اما اين تازه پله‌هاي اوليه ترقي است و در جهت حركت بسوي اوج، پله‌هاي ديگري مانده است، كه چاره‌ساز آن همت است و آنگاه كار خستگي‌ناپذير. اين مقاله بر آن است كه از زاويه تعاليم ديني خاصه قرآن، سنت نبوي(ص) و سيرت علوي(ع)، راه‌هاي سعادتمندي و كاميابي ملت‌ها را با تكيه بر كار‌آفريني و كسب كار مورد مطالعه قرار دهد.


كار در آينه مكتب
كار سرمايه سعادت و نيك‌بختي است(سقراط)
مهمترين عامل سعادت و فلاح يك جامعه كار و تلاش است، در طول تاريخ پيروزي‌ها، پيشرفت‌ها و توسعه‌يافتگي غالب جوامع مرهون كار و تلاش در آن جامعه است. البته آنچه نبايد از نظر مخفي بماند اينكه در ليبراليسم غربي تنها عامل در فرهنگ كار ميان ملت‌ها اصل هزينه ـ فايده است و اين در حالي است كه در فرهنگ اسلامي كاري ارزشمند تلقي شده كه براساس دو اصل تعالي و ترقي انجام پذيرد. در‌ واقع كار بايد انسان را در مسير قرب الي‌الله به تعالي و پيشرفت رساند و آنگاه موجبات ترقي مادي فرد در جامعه گردد. در اين نگاه است كه امام علي(ع) در باب خصوصيات و ويژگي‌هاي مؤمن مي‌فرمايد: «المؤمن كثير العمل و قليل الزلل» مؤمن پركار و كم لغزش است. در اين فرمايش معصوم(ع) اصل پر‌كاري، تداوم و پيوستگي همراه با كم‌لغزشي و خطا نداشتن به عنوان مميزه مؤمن شناخته شده است به عبارت ديگر در فرهنگ ديني توليد آنگاه ارزشمند بوده كه موجبات تعالي انسان را فراهم آورد و كالاهاي توليد شده بايستي ابزار و وسيله‌اي باشد كه اين تعالي و بالندگي روحي و جسمي را براي انسان فراهم سازند. لذا در اين نگاه كار و توليد قداست يافته و عبادت تلقي گرديده و چنين فردي هرگاه در مسير كار و توليد جان خود را از دست بدهد مقام والاي شهيد را داشته و ارزشمند است.

«الكادْ لعياله كالمجاهد في سبيل‌الله» (تلاشگر روزي خانواده همچون رزمنده راه خداست) آري ارزشمندي چنين جهادي مكتبي بودن آن است. چرا كه هدف آن خدا‌گرايي و حركت در مسير فطرت است لذا قرآن آن‌ را مشكور و ارجمند مي‌داند آنجا كه مي‌فرمايد: «من اراد الآخره و سعي لها سعيها و هو مؤمن فاولئك كان سيعهم مشكورا»(اسراء ـ 19) بنابراين چنانچه كار مفيد با بهره‌وري بالا در سطح وسيعي بين اكثريت افراد جامعه تعميم يابد يعني به يك هنجار اجتماعي تبديل شود و مردم انجام آن را بر خود لازم دانند و ترك آن را براي خود سرزنش و عار تلقي كنند در اين صورت كار در چنين جامعه‌اي به يك فرهنگ تبديل شده زيرا هنجار و ارزش دو عنصر اساسي فرهنگ به شمار مي‌روند(نظري، 1384 ـ ص 12) و هرگاه چنين هنجاري در جامعه‌اي شكل گيرد دنيا و آخرت افراد اين جامعه آباد است آنچنان كه امام صادق(ع) در پاسخ مردي كه گفت: دنيا را دوست دارم و دنبال آن هستم فرمود: براي چه به دنيا رسيدن را دوست‌ داري؟ گفت: براي اينكه نيازهاي خود و خانواده‌ام را بر‌آورم و به واسطه آن صله‌رحم، صدقه، حج و عمره به جاي آورم. امام فرمودند اين طلب دنيا نيست؛ طلب آخرت است.(كافي/ ج 5 ـ ص 72)(ان الله تعالي كتب عليكم السعي فاسعوا)(انصاري قمي، 1388. ص 117) پيامبراكرم(ص) فرمودند: خداوند بر شما تلاش و كوشش را مقرر داشته پس بكوشيد.

كار و بهره‌وري:
«الاماني همه الرجال»(غرر‌الحكم ـ 980 ـ ص 62) كارهاي خير همّت رادمردان است. بهره‌وري كه در فرهنگ ديني كار از آن به عنوان وجدان كاري يا تقواي كار نام خواهيم برد از عناصر اصلي در ساختار فرهنگي كار در هر جامعه‌اي است، براي آنكه اين مهم را در فرهنگ ديني مورد نقد و بررسي قرار دهيم ابتدا به تعريف اين اصطلاح پرداخته و آنگاه آن را از منظر دين مورد واكاري قرار مي‌دهيم بهره‌وري: بهره‌وري عبارت است از به حداكثر رساندن استفاده از منابع، نيروي انساني، و تمهيدات به طريق علمي به منظور كاهش هزينه‌ها و رضايت كاركنان، مديران و مصرف‌كنندگان. و يا بهره‌وري نيروي انساني را حداكثر استفاده مناسب از نيروي انساني به منظور حركت در جهت اهداف سازماني و با كمترين هزينه و حداقل زمان ممكن دانسته است. سازمان ملي بهره‌وري ايران بهره‌وري را يك نگرش عقلاني به كار و زندگي دانسته و آن را به منزله يك فرهنگ دانسته كه هدف آن هوشمندانه‌تر كردن فعاليت‌ها براي يك زندگي بهتر و متعالي است.(استاد‌زاده، 1387)

از ديدگاه دين مبين اسلام بهره‌وري يا وجدان‌كاري وضعيتي است كه فرد در هر شغلي سعي دارد كارهاي محوله را به بهترين وجه ممكن و به صورت دقيق و كامل و با رعايت اصول بهينه به انجام رساند. در چنين نگرشي فرد كار را نه تنها به عنوان اسبابي براي كسب درآمد و تأمين معيشت مي‌داند بلكه آن را نوعي عبادت تلقي كرده كه نزد خداوند مأجور خواهد بود لذا با انجام آن علاوه بر پاداش بيروني(دستمزد) به نوعي پاداش دروني(رضايت قلبي) نيز دست مي‌يابد و همين امر موجب نشاط روحي و جسمي او نيز مي‌شود. اينجاست كه امام علي(ع) مي‌فرمايد: «مُن قصر في‌العمل ابتلي بالهم»(نهج‌البلاغه حكمت 127) هرگاه كه در كار كوتاهي كند به اندوه و غم مبتلا گردد. و يا حضرت ختمي مرتبت رسول‌اعظم(ص) مي‌فرمائيد: «افضل الناس يعطي جهده.»(انصار قمي ـ 1388، ص 202) برترين مردم كسي است كه به تلاش و كوشش خود را بكار ببندد. جامعه اسلامي ما در عصر جهاني‌سازي و جهاني‌شدن سخت محتاج به كار بست تعاليم دين مبين اسلام است در باب انگيزش وجدان‌كاري در تك‌تك افراد جامعه بصورتي كه نمود آن در توليدات جوامع اسلامي به عنوان بي‌رقيب‌ترين محصولات رخ بنمايد و آنچه فرمان مقام معظم رهبري در باب همت مضاعف و كار مضاعف است در اين عرصه تجلي مي‌يابد. اكنون برآنيم تا راه‌كارهاي انگيزش و برانگيختگي وجدان كاري را از تعاليم حيات‌بخش اسلامي استخراج و در اين باب احصا كنيم تا افق‌هاي آينده را با بينش و بصيرت كامل نگريسته و در اين مسير طي طريق كنيم.

بي‌بصيرت كار كردن پشت بر ره كردن است
رو بصيرت كسب كن پس روي كن در كار خويش (غلام‌حسين فيض‌كاشاني)

عوامل ايجاد وجدان كار از ديدگاه اسلام
1ـ همبستگي ايدئولوژي و كار:
پيوند ميان ايدئولوژي و كار قوي‌ترين پشتوانه توليد و كار بوده و نتايج شگرفي را در‌بر دارد، كار آنگاه كه رنگ عقيده و ايدئولوژي بخود گيرد مقدس و پاك و با عشق و نهايت توان و بهره‌وري حداكثري انجام مي‌شود و هم تأثير بيروني آن(درآمد) با انگيزه حلال بودن بر بهره‌وري و بهينه انجام شدن كار اثر‌گذار است. و هم تأثير دروني(روحي ـ رواني) آن يعني عبادت تلقي شدن آن بهره‌وري را افزايش مي‌دهد. امام علي(ع) مي‌فرمايد: «أزكي المكاسب كسب الحلال.»(آمدي، 1385، 3145 ـ ص 229) پاكيزه‌ترين كسب‌ها كسب حلال است. و پيامبر(ص) نيز فرمودند: «براي دنياي خود چنان كار كن كه گويي تا ابد زنده‌اي و براي آخرت آنچنان عبادت كن كه گويي فردا خواهي مرد.»(تنبيه الخواطر، ج2، ص234)(به نقل از كتاب معلم نفس خويش باش نوشته مسعود باقريون محمدي). از حضرت علي(ع) نقل شده كه فرمودند: «بركه العمر في حسن العمل.»(شرح آقا جمال الدين خوانساري بر غررالحكم ـ ج7 ـ ص 277) بركت عمر در كار نيكو كردن است. در اين باب كلام الهي را در قرآن حسن‌ختام اين مبحث قرار مي‌دهيم كه مي‌فرمايد: «و ما تفعلوا من خير فان‌الله به عليم»(بقره ـ 215) آنچه انجام مي‌دهيد از كار خير خدا بدان آگاه است.

2ـ رعايت عدالت اجتماعي:
مهمترين رسالت انبياء و اولياي الهي بسط و گسترش عدالت در جامعه بوده است. در فرهنگ كار در مكتب اسلام هم مهمترين اصل در رضايت‌مندي و ايجاد رضايت شغلي در كاركنان همانا برقراري عدالت است در فرهنگ كار اجراي عدالت يعني پاداش‌ها، مقام‌ها و پست‌ها، حقوق و دستمزد و... براساس لياقت و شايسته‌سالاري و برابري فرصت‌ها كه اين امر باعث ايجاد وجدان‌‌كاري از سويي و از سوي ديگر عامل خود‌انگيختگي در كار كردن و همت و تلاش است. براي استخراج اصل شايسته‌سالاري از كلام وحي مدد مي‌گيرد و اين اصل را از قرآن مي‌آموزيم آنجا كه مي‌فرمايد: «قال الذي عنده علم من الكتاب انا اتيك به قبل أن يرتد اليك طرفك»(سوره نمل ـ 40) اما كسي كه دانشي از كتاب آسماني داشت گفت: پيش از آنكه چشم بر هم زني آن را نزد تو خواهم آورد. در داستان عبرت‌آموز حضرت سليمان(ع)، قرآن ملاك انتخاب شايسته‌سالارانه‌ي حضرت سيلمان(ع) را قوت، علم و دانش بر‌مي‌شمارد. امام علي(ع) نيز اين اصل پر ظرافت و تأثير‌گذار بر بهره‌وري(وجدان‌كاري) را مد‌نظر دارد و مي‌فرمايد: العامل بالعلم كالسائر علي الطريق الواضح.(صبحي صالح، بي‌تا ـ 153) كار با دانش همانند گام برداشتن در طريق روشن است و باز حضرتش در ملاك شايسته‌سالاري مي‌فرمايند: «قيمه كل امرء ما يحسنه»(صبحي صالح، بي‌تا . ج122) ارزش و اعتبار هر فردي براساس تخصص و لياقت‌هاي اوست.

3ـ خود‌شناسي:
خويشتن‌شناسي از چنان درجه اهميتي برخوردار است كه مهمتر از خدا‌شناسي قرار گرفته زيرا كه حضرت‌ علي(ع) مي‌فرمايند: «من عرف نفسه فقد عرف ربه» و يا حضرتش مي‌فرمايد: «من عرف نفسه فقد انتهي الي غايه كل معرفه و علم»(الجواهر السنيه ص 234 ـ باب دهم) هر كه خويشتن را شناسد به غايت و نهايت هر شناخت و علمي دست يافته است. بين خود‌شناسي و وجدان كار رابطه مستقيمي برقرار است بدين صورت كه هركس استعداد، توانايي و شايستگي و قدر خود را مي‌شناسد آنگاه متناسب با آن شناخت دست به كار مي‌زند و افرادي كه اين‌گونه شناختي از خود دارند نسبت به خود نگرشي مثبت داشته و براساس توانايي‌ها و شايستگي‌هاي خود قبول مسؤليت نموده و ايفاي نقش مي‌كنند. عطار نيشابوري چه زيبا اين اصل را تبيين مي‌كند و بر آن صحه مي‌گذارد كه: نشان بنده مقبل همان است/ كه پيش از كار كردن كاردان است. آري آن‌كس كه خود را شناخت و عزيز شمرد، همّت خويش را بر كار كردن بنا نهاد و هيچ‌گاه جز از عمل خويش نان نخورد و منت دو نان هم نبرد و هر كجا كه باشد نزد هر ملتي چون عزت نفس دارد خويشتن‌شناس است و عزيز‌دار نفس خويش، عزيز است و محترم و به قول صائب تبريزي: سواره همّت بلنددار كه با همت بلند/ هر جا روي توسن گردون سواره‌اي.

شواهد و ويژگي‌هاي وجدان كار
در اسلام نشانه‌ها و علائم زيادي عنوان نمادهاي وجدان كاري در محيط كار بر‌شمرده شده كه در حد بضاعت، در اين مقاله، برخي از اهم آن را بر‌مي‌شماريم:

1ـ نظم در كار:
در اهميت و ارزش نظم در كارها همين بس كه پيشواي پارسيان امام علي(ع) در سفارش به فرزندان و تمامي افراد مي‌فرمايند: «اوصيكم بتقوي الله و نظم امركم.»(صبحي صالح، بي‌تا. ن47) نظم از ارزش‌هاي والاي اسلامي است و همين امر راز و رمز كاميابي انسان‌هاي بزرگ و راه غلبه بر سختي‌ها و عامل تأمين نيازهاي مادي و معنوي و دستيابي سريع به اهداف و صرفه‌جويي در گوهر ارزشمند وقت است. انسان منظم پر نشاط و پر تحرك، اسوه ديگران، آينده‌نگر و دور‌انديش است. بي‌نظم و نظام زندگي زندان است در سايه نظم آدمي خندان است.

2ـ اتقان در عمل:
استحكام و دقت در كار از جمله ويژگي‌هاي شخصيتي افراد با وجدان كاري بالا است، اين افراد كار خود را استوار و پايدار به دور از سستي و سهل‌انگاري و با دقت و نظم هر چه تمام‌تر انجام مي‌دهند. سيره نبوي هماره در طول تاريخ اسلام درس‌آموز مسلمانان درباره اهميت و ضرورت محكم‌كاري بوده است داستان تدفين سعد ‌بن معاذ يكي از اين موارد است كه پيامبر(ص) قبر معاذ را با خشت چيد محكم كرد و چون از كار محكم كردن قبر فارغ شدند فرمودند: «ان الله تعالي يحب اذا عمل احدكم عملاً أن يتقنه»(كنز العمال، ج 3 ـ ص 907) براستي كه خداي تعالي دوست مي‌دارد كه چون يكي از شما كاري انجام مي‌دهد آن را محكم و استوار كند. ضرب‌المثل معروف كار از محكم‌كاري عيب نمي‌كند بيان‌گر اهميت و ارزش استحكام در امور است در فرهنگ ايراني و اسلامي. در كتاب سبز زندگي نوشته محمود معين‌فر داستاني جالب آمده كه بازتاب‌دهنده ضرورت اتقان در عمل براي هر خوانده‌اي است، داستان از اين قرار است: نجّار مسن به كارفرمايش گفت كه مي‌خواهد باز‌نشست شود تا خانه‌اي براي خود بسازد و در كنار همسر و نوه‌هايش دوران پيري را به خوشي سپري كند. كار‌فرما از اين كه كارگر با‌تجربه خويش را از دست مي‌داد ناراحت بود ولي نجّار خسته بود و به استراحت نياز داشت كار‌فرما از نجّار خواست تا قبل از رفتن خانه‌اي برايش بسازد و آنگاه باز‌نشسته شود. نجّار قبول كرد ولي ديگر دل به كار نمي‌بست، چون مي‌دانست كه كارش آينده‌اي نخواهد داشت، از چوب‌هاي نامرغوب استفاده كرد، كارش را سر‌سري به انجام رساند. وقتي كار‌فرما براي ديدن خانه آمد، كليد خانه را به نجّار داد و گفت: اين خانه هديه من به شماست، بابت زحماتي كه در طول اين سال‌ها برايم كشيده‌ايد. نجّار متعجب، حيرت‌زده و انگشت به دهان شد كه در تمام اين مدت خانه‌اي نامرغوب براي خود ساخته بوده و مجبور است سال‌هايي را در خانه‌اي نامرغوب سپري كند.(معين‌فر، 1385 ـ ص191)

3ـ تلاش و پيگيري در كار:
از ديگر مميزات وجدان كاري در فرهنگ اسلامي كار استمرار بر كار تا حصول نتيجه نهايي و مطلوب است. چرا كه گاه در طول برنامه انجام كار مشكلات و موانعي پيش مي‌آيد كه انسان نبايد از مشكل پديد آمده بهراسد و دست از كار بكشد بلكه بايد با برنامه‌ريزي و مديريت مشكل پيش آمده را بررسي و راه‌حل مناسبي براي آن بيابد. امام علي(ع) مي‌فرمايند: «من كثرت همته كثر اهتمامه»(آمدي، 8526 ـ ص 690) هر كه همّتش بسيار گرديد تلاش و پيگيري‌اش بسيار مي‌گردد. مؤمن هميشه در تلاش و كوشش است و از رخوت و سستي و كاهلي و تنبلي بدور او در راه هدفش ثابت‌قدم و راسخ است و موانع و مشكلات خللي بر اراده او وارد نمي‌كند. همت بلند دارد كه با زور اين كمان/ از سنگ خاره ناوك بي‌پر كند گذر(صائب تبريزي). امام متقين حضرت علي(ع) در باب مداومت و پيگيري كار در حصول به نتيجه گل گفته‌اي اين‌چنين دارند كه: «قيل مدوم عليه خير من كثير مملول منه»(صبحي صالح، بي‌تا ـ ج444) اندك با اشتياق تداوم‌يافته برتر است از بسيار با ملالت و رنج. اگر مسلمانان جهان امروزه تنها اين گل‌واژه كلام مولا(ع) را نصب‌العين خويش قرار مي‌دادند و در جهت رسيدن به استقلال بر خواسته‌ي حرّيت و آزادي خويش اصرار مي‌داشتند و در جهت كسب و رسيدن بدان همت مي‌گماردند، زودا بود كه گذشته عزت‌مدارانه خويش را احيا‌ء مي‌كردند. و در سايه وحدت و هم‌دلي به چنان عزّتي نائل مي‌شدند كه استكبار جهاني را به مسلخ اضمحلال و نابودي مي‌بردند. رمز پيروزي ملت مسلمان ايران امروزه در موضوعات مختلف علمي و فن‌آوري همانا پايداري و مداومت و مقاومت است كه نمود عزت‌آفرين پيشرفت‌هاي آن را در صنايع صلح‌آميز هسته‌اي شاهديم.

نتيجه‌گيري
آنچه اين گفتار بدان پرداخت ارزش كار در فرهنگ ديني است و نقش دين و ايدئولوژي در بهبود كيفي و بهره‌وري و راندمان كار است. در اين مقاله كار ارزشي و باز‌‌خوردهاي دروني و بيروني آن تحليل شد و بدين نتيجه رسيديم كه هرگاه كار با نگاه مكتبي انجام گيرد علاوه بر پاداش بيروني كه شامل حقوق و دستمزد و در يك كلام در‌آمد است نوعي پاداش دروني(روحي ـ رواني) را نيز در ‌پي دارد كه اين پاداش خود نشاط‌آفرين بوده و خستگي‌زداي كار است. و از طرفي با اين نگاه به كار است كه توليدات كيفي‌تر، ارزشي‌تر و در يك كلام استاندارد‌تر شده و قابل رقابت مي‌گردد. امروزه در مبحث مديريت كنترل كيفيت بحث رضامندي و رضايت خاطر مشتري توليد‌كننده از محوري‌ترين مباحث مديريت كنترلي كيفي است كه اين امر در فرهنگ ديني كار با عنوان تقواي كاري يا وجدان كاري مطرح است. اين مقاله راه‌كارهايي را طرح و بدان پرداخته كه چگونه وجدان كاري را در كاركنان بر‌انگيزيم و نمودهاي اين بر‌انگيختگي را بر‌شمرده‌ايم و به اين نتيجه مهم دست يافته‌ايم كه راه‌كار تحقق منويات مقام معظم رهبري در تحقق شعار همت مضاعف و كار مضاعف توجه به وجدان كاري است. در مجموعه نيروي كار جامعه كه در اين مقاله در حد بضاعت راه‌كارهايي پيشنهاد شده است.





منابع:
[1]. قرآن كريم.
[2]. صبحي صالح، ... ، نهج‌البلاغه، مؤسسه دارالهجره، قم بي‌تا.
[3]. انصار قمي، مهدي؛ غررالفصاحه، مؤسسه انتشاراتي امام عصر(عج) ـ 1388.
[4]. آمدي، عبدالواحد: غررالحكم، موسسه انتشاراتي امام عصر(عج) 1385.
[5]. نظري، حسن: كار و توليد، مؤسسه دانش انديشه معاصر، 1384.
[6]. باقريون مهدي، مسعود: معلم خويش باش، گفتمان انديشه معاصر.
[7]. معين‌فر، محمود: كتاب سبز زندگي، زلال كوثر، 1385.
[8]. انصاري، محمد‌علي، ملك ‌سليمان، بيان هدايت نور، 1387.
[9]. مظاهري، محمد‌علي، فرهنگ و اجتماع، انتشارات مقش مانا، 1385.
[10]. عاملي، محدث و...: الجواهر السفينه، انتشارات دهقان، بي‌تا.
[11]. ورام اين ابي فراس: تنبيه الخواطر، مكتب فقيه، بي‌تا.
[12]. خوانساري، جمال‌الدين: شرح آقا جمال‌الدين خوانساري بر غررالحكم، دانشگاه تهران، 1366.
[13]. نرم‌افزار درج 3.
[14]. پايگاه‌هاي اينترنتي.
[15]. پايگاه اطلاع‌رساني دفتر مقام معظم رهبري.
[16]. WWW.leader.ir
[17]. پايگاه راهكار مديريت.
[18]. WWW.mgtsolution.com


حسن كاظمی ‌سهلوانی
  فصلنامه كوثر. شماره 36. پاییز 1389

 

   
 
کليه حقوق اين سايت متعلق به مرکز پژوهش و سنجش افکار سازمان صدا و سيما است.