سایت مرکز تحقیقات صدا و سیما سایت صدا و سیما
رهبر معظم انقلاب اسلامی در پیامی به مناسبت آغاز سال 1390 این سال را سال " جهاد اقتصادی"نامیدند و ...          رهبر معظم انقلاب اسلامی (مدظله‌العالی):از مسئولان كشور، چه در دولت، چه در مجلس، چه در بخشهای دیگری كه مربوط به مسائل اقتصادی میشوند و همچنین از ملت عزیزمان انتظار دارم كه در عرصه‌ی اقتصادی با حركتِ جهادگونه كار كنند، مجاهدت كنند.           رهبر معظم انقلاب اسلامی (مدظله‌العالی):اگر ما در بخشهاى گوناگون، روحيه‌ى جهادى داشته باشيم؛ يعنى كار را براى خدا، با جديت و به صورت خستگى‌ناپذير انجام دهيم - نه فقط به عنوان اسقاط تكليف - بلاشك اين حركت پيش خواهد رفت.           رهبر معظم انقلاب اسلامی (مدظله‌العالی):مشاركت مستقيم مردم در امر اقتصاد، لازم است. اين نيازمند توانمند شدن است، نيازمند اطلاعات لازم است؛ كه اينها را بايد مسئولين در اختيار مردم بگذارند ...البته رسانه‌ها نقش دارند، راديو و تلويزيون نقش دارند، ميتوانند مردم را آگاه كنند...           رهبر معظم انقلاب اسلامی (مدظله‌العالی):حرکت ما باید به گونه ای باشد که بتوانیم این دهه را به معنای حقیقی کلمه، مظهر پیشرفت و مظهر استقرار عدالت قرار دهیم .            
تاريخ بروز رساني :    06/25/ 1398
  صفحه اصلی 
  سخنان رهبري 
اخبار  
مقالات  
یادداشت‌ها  
پژوهشهای علمی 
کتاب‌هاو پایان‌نامه‌ها  
اصطلاحات  
  حکايات و ضرب المثل‌ها  
ديدگاه اندیشمندان  
احاديث  
   پايگاههاي پژوهشي  
گالری عکس  
ارتباط با ما  
 
رسول اللّه (صلى الله عليه و آله و سلم) :
 
• الکادُّ عَلى عِیالِهِ مِن حَلالٍ کَالمُجاهِدِ فی سَبیلِ اللّه ِ؛ پیامبر خدا صلى الله علیه و آله : آن که خانواده خویش را از حلال روزى مى دهد ، مانند مجاهدِ در راه خدا است . من لا یحضره الفقیه : ۳ / ۱۶۸ / ۳۶۳۱٫
   
 
فارسي عربي English
Russion Chinese German
France
 
جستجو :
 
جهاد اقتصادی در قرآن (2) توصیه های اقتصادی در قرآن


وفاي به عقود و معاملات
-----------------------------
«يَأَيُّهَا الَّذِينَ ءَامَنُواْ أَوْفُواْ بِالْعُقُودِ»[20]؛ اي كساني كه ايمان آورده ايد، به پيمان ها و قراردادها وفا كنيد. «وَفي» و«اَوْفي» هر دو به معناي تمام كردن و كامل كردن است.

رشد اقتصادي
------------------
«وَ ءَاتُوهُم مِّن مَّالِ اللَّهِ الَّذِي ءَاتَئكُمْ»[21] در آيه­اي ديگر: «وَ أَنفِقُواْ مِمَّا جَعَلَكمُ مُّسْتَخْلَفِينَ فِيهِ»[22] كه آيات مذكور توجه به تلاش و جهاد اقتصادي و رشد اقتصادي دارد.

هم چنين؛ گواه بر آن است كه خداوند متعال مال را به عنوان امانت در دست انسان قرار داده تا همگان از آن بهره ببرند و مالك اصلي خداست. و از اينرو ، هيچ فردي حق ندارد بدون اذن و رضاي خداوند، در مال به دست آورده خويش تصرف نمايد .

پرداخت زكات سبب بركت مال در نظام اسلامي
-----------------------------------------------------
نهادينه كردن فرهنگ زكات در جامعه توسط نهادهاي ديني نظام و بيان اينكه زكات همطراز نماز است، زكات را بيش از بيش در جامعه تسري دهند، «وَ أَقِيمُواْ الصَّلَوةَ وَ ءَاتُواْ الزَّكَوةَ وَ ارْكَعُواْ مَعَ الرَّاكِعِينَ»[23]؛ و نماز را بر پا داريد و زكات را بدهيد و با ركوع كنندگان ركوع كنيد.

آثار و بركات زكات

الف) پرداخت زكات مانند نماز عامل تقويت روحي است. «لَا خَوْفٌ عَلَيْهِمْ وَ لَا هُمْ يَحْزَنُونَ» [24]

ب) زكات مال، تزكيه نفس از آلودگي تعلق به ماديات است. از همين رو تطهير و تزكيه را به خود افراد نسبت مي دهد نه به مالشان و نشان آن است كه در وجود خود انسان هاي مانع الزكاة نوعي ناخالصي است كه پرداخت زكات آن ها را پاك مي سازد.[25]

ج) زكات علاوه بر تزكيه نفس، تزكيه مال از ناخالصي است و تا اين حق از مال جدا نشود، مال پاكيزه و خالص نگرديده است بلكه مال مورد زكات عيناً متعلق حق ديگران است.[26]

د) پرداخت زكات موجب جلب رحمت خاص خداوند مي گردد.[27]

ه) پرداخت زكات عامل جلب ياري خدا است.[28]

و) زكات عامل هدايت ويژه خدا، و مؤثر در بالابردن ايمان و قدرت مقاومت و موجب افزايش محبت و برادري مي گردد.[29]

انفاق كننده، نايب خداوند در زمين است
----------------------------------------------
گاهي برخي از مسائل بنيادي اسلام به ورطه فراموشي سپرده مي شود مانند انفاق، اما شايد ذكر اين مورد خالي از لطف نباشد كه قرآن كريم انفاق را در رديف ايمان به خداي متعال قرار داده است و آن را عملي نيابي به شمار مي آورد، يعني كسي كه انفاق مي كند، چيزي از مال خود نمي دهد، بلكه به عنوان نايب از مالك اصلي (خداوند متعال) آن را مي بخشد: «ءَامِنُواْ بِاللَّهِ وَ رَسُولِهِ وَ أَنفِقُواْ مِمَّا جَعَلَكمُ مُّسْتَخْلَفِينَ فِيهِ فَالَّذِينَ ءَامَنُواْ مِنكمُ ْ وَ أَنفَقُواْ لهَُمْ أَجْرٌ كَبِيرٌ»[30]؛ به خدا و پيامبر او ايمان آوريد و از آنچه شما را در [استفاده از] آن جانشين [ديگران] كرده انفاق كنيد، پس كساني از شما كه ايمان آورده و انفاق كرده باشند، پاداش بزرگي خواهند داشت.

انفاق عامل تزكيه و آرامش
------------------------------
-«خُذْ مِنْ أَمْوَالهِمْ صَدَقَةً تُطَهِّرُهُمْ وَ تُزَكِّيهِم بهِا وَ صَلّ ِ عَلَيْهِمْ إِنَّ صَلَوتَكَ سَكَنٌ لهَّمْ»[31] از اموالتان صدقه بدهيد كه سبب آرامش است. «وَ مَثَلُ الَّذِينَ يُنفِقُونَ أَمْوَالَهُمُ ابْتِغَاءَ مَرْضَاتِ اللَّهِ وَ تَثْبِيتًا مِّنْ أَنفُسِهِمْ كَمَثَلِ جَنَّةِ بِرَبْوَةٍ أَصَابَهَا وَابِلٌ...».[32]

انفاق باعث بركت و افزايش در مال
--------------------------------------
«مَّثَلُ الَّذِينَ يُنفِقُونَ... أَنبَتَتْ سَبْعَ سَنَابِلَ فيِ كلُ ِّ سُنبُلَةٍ مِّاْئَةُ حَبَّةٍ»[33]

سعي و تلاش مجاهده اقتصادي است
-------------------------------------------
سعي و تلاش در معاني مختلف اعم از مادي و معنوي بكار رفته است. در برخي آيات در معناي تلاش در امور معنوي و برخي آيات ديگر؛ در امور مادي به كار رفته است؛ مثل:

«أَمَّا السَّفِينَةُ فَكاَنَتْ لِمَسَاكِينَ يَعْمَلُونَ فيِ الْبَحْرِ»[34]؛ اما آن كشتي مال گروهي از مستمندان بود كه با آن در دريا كار مي كردند.

«رَّبُّكُمُ الَّذِي يُزْجِي لَكُمُ الْفُلْكَ فيِ الْبَحْرِ لِتَبْتَغُواْ مِن فَضْلِهِ إِنَّهُ كاَنَ بِكُمْ رَحِيمًا»[35]؛ پروردگار شما كسي است كه كشتي را در دريا براي شما به حركت در مي آورد تا از نعمت او بهره مند شويد. او نسبت به شما مهربان است.

«وَ مِن رَّحْمَتِهِ جَعَلَ لَكمُ ُ الَّيْلَ وَ النَّهَارَ لِتَسْكُنُواْ فِيهِ وَ لِتَبْتَغُواْ مِن فَضْلِهِ وَ لَعَلَّكمُ ْ تَشْكُرُونَ»[36]؛ و از رحمت اوست كه براي شما شب و روز را قرار داد تا هم در آن آرامش داشته باشيد و هم براي بهره گيري از فضل خدا تلاش كنيد و شايد شكر نعمت او را بجا آوريد.

«وَ جَعَلْنَا الَّيْلَ وَ النهَّارَ ءَايَتَينْ ِ فَمَحَوْنَا ءَايَةَ الَّيْلِ وَ جَعَلْنَا ءَايَةَ النهَّارِ مُبْصرِةً لِّتَبْتَغُواْ فَضْلًا مِّن رَّبِّكمُ ْ»[37]؛ ما شب و روز را دو نشانه قرار داديم، سپس نشانه شب را محو كرديم و نشانه روز را روشني بخش ساختيم تا فضل پروردگارتان را بطلبيد (و به تلاش زندگي برخيزيد).

«فَإِذَا قُضِيَتِ الصَّلَوةُ فَانتَشِرُواْ فيِ الْأَرْضِ وَ ابْتَغُواْ مِن فَضْلِ اللَّهِ وَ اذْكُرُواْ اللَّهَ كَثِيرًا لَّعَلَّكمُ ْ تُفْلِحُونَ»[38]؛ و هنگامي كه نماز پايان گرفت در زمين پراكنده شويد و از فضل خدا بطلبيد و خدا را بسيار ياد كنيد، شايد رستگار شويد.

«لَيْسَ عَلَيْكُمْ جُنَاحٌ أَن تَبْتَغُواْ فَضْلًا مِّن رَّبِّكُمْ»[39]؛ گناهي بر شما نيست كه از فضل پروردگارتان طلب كنيد.

«هُوَ الَّذِي جَعَلَ لَكُمُ الْأَرْضَ ذَلُولًا فَامْشُواْ فيِ مَنَاكِبهِا وَ كلُواْ مِن رِّزْقِهِ»[40]؛ او كسي است كه زمين را براي شما رام كرد، بر شانه هاي آن راه برويد و از روزي هاي خداوند بخوريد. اين آيه نيز از آيات مطلق است و انسان ها را به تصرف در طبيعت و فعاليت و تلاش اقتصادي امر مي كند.

«وَ مِنَ الشَّيَاطِينِ مَن يَغُوصُونَ لَهُ وَ يَعْمَلُونَ عَمَلًا دُونَ ذَلِكَ»[41]؛ و گروهي از شياطين براي او (حضرت سليمان) غوّاصي مي كردند و كارهايي غير از اين نيز براي او انجام مي دادند.

«وَ مِنَ الْجِنّ ِ مَن يَعْمَلُ بَينْ َ يَدَيْهِ بِإِذْنِ رَبِّهِ»[42]؛ و گروهي از جن پيش روي او (حضرت سليمان) به اذن پرودگارش كار مي كردند.

«لِّلرِّجَالِ نَصِيبٌ مِّمَّا اكْتَسَبُواْ وَ لِلنِّسَاءِ نَصِيبٌ ممِّا اكْتَسَبنْ َ»[43] مردان را نصيبي است از آنچه به دست مي آورند و زنان را نصيبي)


جواز فعاليت اقتصادي و اشتراك ميان زن و مرد
-------------------------------------------------------
هر فردي مي­تواند تلاش، جهاد اقتصادي و فعاليت اقتصادي داشته باشد اعم از زن و مرد؛ مانند آيات ذيل:

«وَ هُوَ الَّذِي سَخَّرَ الْبَحْرَ لِتَأْكُلُواْ مِنْهُ لَحْما طَرِيّا وَ تَسْتَخْرِجُواْ مِنْهُ حِلْيَةً تَلْبَسُونَهَا وَتَرَي الْفُلْكَ مَوَاخِرَ فِيهِ وَلِتَبْتَغُواْ مِن فَضْلِهِ وَلَعَلَّكُمْ تَشْكُرُونَ»[44]؛ او كسي است كه دريا را مسخّر [شما [ساخت تا از گوشت آن بخوريد و زيوري براي پوشيدن از آن استخراج كنيد و كشتي ها را مي بيني كه سينه دريا را مي شكافند تا شما [به تجارت بپردازيد و [از فضل خدا بهره گيريد؛ شايد شكر نعمت هاي او را بجا آوريد.

«رَّبُّكُمُ الَّذِي يُزْجِي لَكُمُ الْفُلْكَ فِي الْبَحْرِ لِتَبْتَغُواْ مِن فَضْلِهِ إِنَّهُ كَانَ بِكُمْ رَحِيما[45] ؛ پروردگار شما كسي است كه كشتي را در دريا براي شما به حركت در مي آورد تا از نعمت او بهره مند شويد. او نسبت به شما مهربان است.

«وَ جَعَلْنَا اللَّيْلَ وَالنَّهَارَ آيَتَيْنِ فَمَحَوْنَا آيَةَ اللَّيْلِ وَجَعَلْنَا آيَةَ النَّهَارِ مُبْصِرَةً لِتَبْتَغُواْ فَضْلاً مِّن رَّبِّكُمْ»[46]؛ ما شب و روز را دو نشانه قرار داديم، سپس نشانه شب را محو كرديم و نشانه روز را روشني بخش ساختيم تا فضل پروردگارتان را بطلبيد (و به تلاش زندگي برخيزيد.)

«وَمِن رَّحْمَتِهِ جَعَلَ لَكُمُ اللَّيْلَ وَالنَّهَارَ لِتَسْكُنُوا فِيهِ وَلِتَبْتَغُوا مِن فَضْلِهِ وَلَعَلَّكُمْ تَشْكُرُونَ»[47]؛ و از رحمت اوست كه براي شما شب و روز را قرار داد تا هم در آن آرامش داشته باشيد و هم براي بهره گيري از فضل خدا تلاش كنيد و شايد شكر نعمت او را بجا آوريد.

«فَإِذَا قُضِيَتِ الصَّلاَةُ فَانتَشِرُوا فِي الأَرْضِ وَابْتَغُوا مِن فَضْلِ اللَّهِ وَاذْكُرُوا اللَّهَ كَثِيرا لَّعَلَّكُمْ تُفْلِحُونَ»[48]؛ و هنگامي كه نماز پايان گرفت در زمين پراكنده شويد و از فضل خدا بطلبيد و خدا را بسيار ياد كنيد، شايد رستگار شويد.

«لَيْسَ عَلَيْكُمْ جُنَاحٌ أَن تَبْتَغُواْ فَضْلاً مِّن رَّبِّكُمْ»[49]؛ گناهي بر شما نيست كه از فضل پروردگارتان طلب كنيد.

«هُوَ الَّذِي جَعَلَ لَكُمُ الأَرْضَ ذَلُولاً فَامْشُوا فِي مَنَاكِبِهَا وَكُلُوا مِن رِّزْقِهِ»[50]؛ او كسي است كه زمين را براي شما رام كرد، بر شانه هاي آن راه برويد و از روزي هاي خداوند بخوريد.


اشتغالات خاص اقتصادي
------------------------------
1. صيادي: «وَ إِذَا حَلَلْتُمْ فَاصْطَادُواْ»[51] در آغاز سوره مائده، خداوند صيد چهارپايان و خوردن گوشت آن ها را حلال كرده و فرموده است: «أُحِلَّتْ لَكُم بَهِيمَةُ الاَنْعَامِ.»[52]سپس در ادامه، با جمله «غَيْرَ مُحِلِّي الصَّيْدِ وَ أَنتُمْ حُرُمٌ»[53]، كساني را كه مشغول مناسك حج و در حال احرام هستند از شكار حيوانات منع كرده است. همچنين در آيات «لاَ تَقْتُلُواْ الصَّيْدَ وَأَنتُمْ حُرُمٌ»[54] و «حُرِّمَ عَلَيْكُمْ صَيْدُ الْبَرِّ مَا دُمْتُمْ حُرُما»[55] ممنوعيت شكار در حال احرام را بيان كرده است.

2. ماهي گيري و غوّاصي: «وَ هُوَ الَّذِي سَخَّرَ الْبَحْرَ لِتَأْكُلُواْ مِنْهُ لَحْما طَرِيّا وَ تَسْتَخْرِجُواْ مِنْهُ حِلْيَةً تَلْبَسُونَهَا»[56]؛ او كسي است كه دريا را مسخّر ساخت تا از آن گوشت تازه بخوريد و زيوري براي پوشيدن از آن استخراج كنيد. در اين آيه، خداوند متعال با برشمردن برخي نعمت ها به دو نوع اشتغال اشاره كرده است: نخست ماهي گيري؛ زيرا مقصود از خوردن گوشت تازه از دريا، گوشت ماهي است كه متوقف بر صيد آن است. بنابراين، تقدير آيه چنين است: «... لتصطادوا و تأكلوا.» دوم غوّاصي و استخراج زيور آلاتي مانند لؤلؤ و مرجان از دريا.

3. دايگي: «فَإِنْ أَرْضَعْنَ لَكُمْ فَآتُوهُنَّ أُجُورَهُن»[57] در اين آيه، به مرداني كه زن خود را طلاق داده اند و كودك شيرخوار دارند و مادر كودك حاضر است به آن شير دهد، امر كرده كه اگر زنان به فرزندان شما شير دادند، مزد آنان را بدهيد. سپس در دنباله آيه مي فرمايد:«وَإِن تَعَاسَرْتُمْ فَسَتُرْضِعُ لَهُ أُخْرَي»[58]؛ و اگر به توافق نرسيديد، زن ديگري شير دادن او را به عهده مي گيرد.

4. دامداري: «وَلَمَّا وَرَدَ مَاء مَدْيَنَ وَجَدَ عَلَيْهِ أُمَّةً مِّنَ النَّاسِ يَسْقُونَ وَوَجَدَ مِن دُونِهِمُ امْرَأتَيْنِ تَذُودَانِ قَالَ مَا خَطْبُكُمَا قَالَتَا لَا نَسْقِي حَتَّي يُصْدِرَ الرِّعَاء وَأَبُونَا شَيْخٌ كَبِير»[59] و هنگامي كه به چاه آب مدين رسيد، گروهي از مردم را در آنجا ديد كه چهارپايان خود را سيراب مي كنند و در كنار آنان دو زن را ديد كه مراقب گوسفندان خويشند. به آن دو گفت: كار شما چيست؟ گفتند: ما آن ها را آب نمي دهيم تا چوپانان همگي خارج شوند و پدر ما پيرمرد كهنسالي است.

نقش دارائي ها در قوام زندگي اجتماعي
----------------------------------------------
اموال و دارايي افراد بهترين پشتوانه آنها است.« وَ لَا تُؤْتُواْ السُّفَهَاءَ أَمْوَالَكُمُ الَّتيِ جَعَلَ اللَّهُ لَكمُ ْ قِيَامًا».[60] اموالتان را تا زماني كه افراد به حد رشد نرسيده اند نسپاريد تا قوام زندگيتان حفظ شود.
.................................................................
پي نوشت:
[20]. مائده / 1

[21]. نور / 33

[22]. حديد / 7

[23]. بقره / 43

[24]. بقره / 277

[25]. توبه / 104-103

[26]. انعام / 141

[27]. اعراف / 156

[28]. حج / 41

[29]. نمل / 3-1 و توبه / 11و17

[30]. حديد / 7

[31]. توبه / 103

[32]. بقره / 265

[33]. بقره / 261

[34]. كهف / 79

[35]. اسراء / 66

[36]. قصص / 73

[37]. اسراء / 12

[38]. جمعه / 10

[39]. بقره / 198

[40]. ملك / 15

[41]. انبياء / 82

[42]. سبأ / 12

[43]. نساء / 32

[44]. نحل / 14

[45]. اسراء / 66

[46]. اسراء / 12

[47]. قصص / 73

[48]. جمعه / 10

[49]. بقره / 198

[50]. ملك / 15

[51]. مائده / 2

[52]. مائده / 1

[53]. مائده / 1

[54]. مائده / 95

[55]. مائده / 96

[56]. نحل / 14

[57]. طلاق / 6

[58]. طلاق / 6

[59]. قصص / 23

[60]. نساء / 5

ادامه دارد...


 

 

   
 
کليه حقوق اين سايت متعلق به مرکز پژوهش و سنجش افکار سازمان صدا و سيما است.