وهابيت (خاستگاه، انديشه، عملکرد)
 
نويسنده : سيداحمد محمدي بحراني
ناشر : مترجم :
قيمت : 80000 سال انتشار : 1394
نوبت چاپ : اول تعداد صفحه : 124
مرکز توزيع :
موجود در منبع :0
ISBN : 978-964-7378-44-4
کليد واژه : وهابیه - تاریخ
 
مقدمه :
تاریخ اندیشه اسلامی همواره آکنده از فراز و فرودها و تحول و دگرگونی‌ها و تنوع برداشت‌ها و نظریه‌ها بوده است. در این تاریخ پرتحول، فرقه‌ها و مذاهب گوناگونی، با انگیزه‌ها و مبانی مختلفی ظهور کرده‌اند که برخی از آنان پس از چندی به فراموشی سپرده شده‌اند و برخی نیز با سیر تحول همچنان در جوامع اسلامی نقش‌آفرینی می‌کنند، اما در این میان، فرقه وهابیت دارای نقشی متفاوت است، زیرا این فرقه با آنکه از اندیشه استواری در میان صاحبنظران اسلامی برخوردار نیست، اما بر آن است تا اندیشه‌های نااستوار و متحجرانه خویش را بر سایر مسلمانان تحمیل کند و خود را تنها میدان‌دار اندیشه و تفکر اسلامی نشان دهد. از این رو شناخت راز و رمزها و سیر تحول اندیشه‌های این فرقه کاری است بایستة تحقیق.
در اين كتاب كه با بهره‌گيري از منابع اصلي و دست اول و مبتني بر پژوهشي جامع به رشته تحرير درآمده، تلاش شده است ضمن بيان خاستگاه و بنيان فکري وهابيت و عملکرد اين گروه در گذشته و حال، شگردهاي تبليغي و شيوه‌هاي وهابيان در جذب مخاطب معرفي ‌شوند.
اين اثر در سه بخش تنظيم شده است. بخش نخست به زمینه‌های بروز و خاستگاه فکری وهابیت، بويژه تفکر سلفي و جايگاه اين تفکر در ميان علما و انديشمندان مذاهب مختلف اسلامي پرداخته است. در اين بخش همچنين تاریخچه و نحوة پیدایش وهابيت و سوابق مؤسس و نظریه‌‌پرداز این فرقه مورد مطالعه قرار گرفته است.
در بخش دوم اندیشة وهابیت و شاخص‌های کلي تفکر وهابي و نظریه‌هاي این فرقه معرفي شده و با بهره‌گيري از منابع و متون معتبر روايي، اين نظريه‌ها مورد ارزيابي و نقد قرار گرفته است.
بخش سوم نیز به بررسی عملکرد وهابیت از بدو تأسیس تاکنون اختصاص یافته است. در اين بخش به فعاليت‌هاي تبليغي وهابيت، همچنين رويکردها و روش‌هاي تبليغي آنان توجه ويژه‌اي شده است. در نهايت نيز راهکارهایی براي مقابله با خطر گسترش تفکر وهابي ارائه گرديده است.
فهرست :
پيشگفتار 9
مقدمه 11
بخش‌اول: خاستگاه و تاریخچه وهابیت 13
خاستگاه وهابیت 13
پیدایش سلفیه 13
ابن‌تیمیه، پیشوای اندیشه سلفیه 14
عقاید ابن‌تیمیه 15
پیدایش وهابیت 27
پیوند با آل سعود 29
بخش دوم: مروری بر اندیشه‌های وهابیت 37
1. تکفیر مسلمانان 37
فتوای کفر شیعه 40
2. اتهام بدعت به مسلمانان 45
3. حرمت توسل به پیامبران و اولیاء 51
شباهت‌هاي وهابيت با خوارج 56
بخش سوم: عملکرد وهابیت از تأسيس تاکنون 63
قتل و غارت در منطقة نجد 63
کشتار بی‌رحمانه شیعیان کربلا 65
حمله به نجف اشرف 67
تخریب آثار بزرگان در مکه 68
آتش‌زدن کتابخانه‌های بزرگ 69
تصرف مدینه منوره 69
تخریب قبور طایف و مکه 70
تخریب قبور ائمة بقیع‌ علیهمالسلام 70
قتل عام مردم طایف 71
کشتار علمای اهل سنت 72
قطع مناسبات تجاری با کشورهای غیر وهابی 72
کشتار حجاج بیت‌الله الحرام 72
کشتار مردم بی‌دفاع اردن 73
حمایت از گروه‌های تروریستی 74
طالبان 74
القاعده 76
جبهه النصره 78
داعش 79
جندالله (جندالشیطان) 80
وهابیت و انفجار در اهواز 80
فعاليت‌هاي تبليغي وهابيت 81
الف) مراکز تبلیغ وهّابی‌گری در داخل عربستان 81
ب) تبلیغ وهّابی‌گری در خارج از عربستان 90
ابزارهای تبلیغاتی وهابیت در خارج از عربستان 97
رويکرد تبليغي وهابيت 101
روش‌هاي تبليغي وهابيت 108
آينده وهابيت 113
نتيجه‌‌گيري و راهکارها 119
تبيين و معرفي صحيح مسائل اعتقادي شيعه 119
تبیین اختلافات وهابيان با ساير مسلمانان 120
سازماندهي مناسب نهادهاي وحدت بخش 120
تأسيس و تقويت مراکز وهابيتشناسي براي تربيت متخصصان 120
رصد سازمان‌ها و نهادهاي وابسته يا نزديک به انديشه‌هاي وهابي‌ 120
اتخاذ تدابير مناسب و منسجم براي مهار تهديد‌ها در فضاي مجازي 121
بهره‌گيري مناسب از ظرفيت حوزه‌هاي علميه 121
تقويت ارتباط با علماي اهل سنت 121
استفاده از ظرفیت رسانه‌ها و شبکه‌های اسلامی 122
آموزش مديران فرهنگي، بویژه دستاندرکاران رسانه در زمينة خطرات وهابيت 122
فهرست منابع 123
فصل اول :
خاستگاه و تاریخچه وهابیت
خاستگاه وهابیت
از آنجا که شناخت وهابیت بدون آشنایی با منبع اصلی تغذیه فکری آن، یعنی سلفیه، امکان‌پذیر نیست، لازم است در بخش خاستگاه ابتدا با جریان سلفی، پایه‌گذار و اندیشه‌های این مکتب آشنا شویم.
پیدایش سلفیه
سلفیه، پدیده‌ای به نسبت نوخاسته است که انحصار‌طلبانه، مدعی مسلمانی است و تمام فرق، جز خود را کافر می‌داند. فرقه‌ای که با پوشیدن جامة انتساب به سلف صالح و با ادعای وحدت میان مسلمانان به بنیان وحدت می‌تازد. سلفیه که بعدها به بستر وهابیت بدل شد، مدعی است اصالتاً هیچ مذهبی وجود ندارد و باید به عصر سلف؛ یعنی دوران صحابه، تابعین و تابعینِِِِِِِِِِِِِِِِِِِِِِِِِِ تابعین بازگشت و اسلامِ بدون مذهب را برگزید. سلفیان از طرفی دستی به دعوت بلند می‌کنند و مردم را به‌کنار گذاشتن همة مذاهب و گام برداشتن به سوی وحدت و یگانه شدن فرامی‌خوانند، اما با دست دیگر شمشیر تکفیر بیرون می‌کشند و با حذف دیگران از جامعة اسلامی و راندن آنان به جمع کفار، جامعه را به چند دستگی و تشتت سوق می‌دهند.
روشن است که دعوت مردم به کنارگذاشتن مذهب، کاری ناشدنی است؛ زیرا پیروان مذاهب به سادگی از مذاهب خود دست برنمی‌دارند و به سوی نقطه‌ای مجهول و تاریک که سلفیه مدعی آن است، نمی‌روند، بویژه آنکه در پشت این دعوت به «بی‌مذهبی»، نوعی مذهب نهفته است. حتی این دعوت، خود نوعی مذهب است، آن هم مذهبی گرفتار تنگ‌نظری که اسلام را به صورت دینی بی‌تحرک، بی‌روح، ناقص، ناتوان و بی‌جاذبه به تصویر می‌کشد و با احیای روح خشونت و تعصب، راه را بر هرگونه نزدیکی مسلمانان به یکدیگر می‌بندد و به جای آن فضایی از درگیری‌ها و بدبینی‌ها ایجاد می‌کند و همگان را به سوی پیکار سوق می‌دهد.
ابن‌تیمیه، پیشوای اندیشه سلفیه
نام وی احمدبن عبدالحلیم بن عبدالسلام بن عبدالله بن الخضر، ملقب به تقی‌‌الدین، ابوالعباس و ابن‌تیمیه الحّرانی‌الدمشقی الحنبلی است.
او در سال 661 هجری در «حَرّان» سوریه زاده شد و در 728 هجری در سن 67 سالگی در دمشق درگذشت.
درخصوص قبیلة او اطلاعی در دست نیست. با وجود اهمیت فراوان اعراب به انساب خود، جای شگفتی است که هیچ‌کدام از نویسندگان اشاره‌ای به قبیله و نسب ابن‌تیمیه ندارند. حتی معاصران وی و شاگردانش همچون ذهبی و ابن‌کثیر، درخصوص انتساب او به قبایل عرب ادعایی ندارند. حتی درخصوص انتساب آباء و اجداد وی نیز اطلاعی در دست نیست . منتسب نبودن ابن‌تیمیه به هیچ‌‌یک از قبایل عرب، در اصالت عربی او شبهه ایجاد می‌کند، چرا که عرب از زمان جاهلیت اهتمام وافری به مسئله انساب و انتساب به عشایر و قبایل داشته‌ است. علاوه بر این، انتساب او به مادر یا مادربزرگش «تیمیه» خود جای درنگ دارد؛ چرا که عرب ملقب و مکنی شدن و انتساب به زنان را نمی‌پسندد.
بیشتر عمر ابن تیمیه در زادگاهش حَرّان و دمشق گذشته است. وی چند سالی را نیز در مصر گذرانده است، اما در نهایت نیز در دمشق درگذشت.
حرّان: زادگاه ابن تیمیه
ابن تیمیه پس از تولد، 6 سال اول عمر خود را در زادگاهش حرّان گذرانده است. روستای حرّان یکی از قدیمی‌ترین آبادی‌هایی است که در قسمت شمالی منطقة الجزیرة سوریه، در میان دو رود دجله و فرات قرار داشته است. حرّان به لحاظ وضعیت جغرافیای طبیعی، گرما و بدی آب و هوا، بی‌شباهت به منطقة «نجد» در عربستان (زادگاه محمدبن عبدالوهاب) نیست. حرّان به لحاظ فکری و عقیدتی پایگاه حنبلی‌مذهبان بوده است¬. مردم این منطقه از طرفداران سرسخت و متعصب بنی‌امیه بودند. آنان حتی اقامة نماز جمعه را بدون لعن‌امام علی (ع) کامل و صحیح نمی‌دانستند و حتی زمانی که دستور عمربن عبدالعزیز در لغو لعن امیرالمؤمنین (ع) به آنها رسید، از اجرای آن امتناع ورزیدند. علاوه بر این، حرّان پایگاه و مأوای «مروان حمار» آخرین خلیفة اموی بوده است. ابن‌تیمیه تا 6 سالگی در زادگاهش حرّان به سر برد تا اینکه در سال 667 هجری و در پی حملة مغول، به همراه پدر و برادرش به دمشق گریخت و بیشترین سال‌های عمر خویش را در این شهر سپری کرد. دمشق نیز در طول تاریخ به‌عنوان پایگاه اصلی و مهم‌ترین مرکز بنی‌امیه معروف و مشهور بوده است. لذا ابن‌ تیمیه عمر خود را در محیطی آلوده به افکار و عقاید بنی‌امیه و دشمنی با اهل بیت علیهم‌السلام، بویژه امیرالمؤمنین(ع) سپری کرده است.
عقاید ابن‌تیمیه
احمدبن تیمیه پس از پدرش، شیخ و بزرگ حنبلی مذهبان در دورة خود بوده است. وی و پیروانش به تبلیغ و ترویج برخی افکار و عقاید ناصواب همچون تشبیه و تجسیم خداوند، ناصبی‌گری و دشمنی با اهل بیت رسول خدا (ص) و خودرأیی، شهره هستند.
ابن تیمیه و شاگردان و پیروان مکتب او به بهانه طرح ضرورت بازگشت به اسلام سلف، به بیان نظریه‌ها و عقاید سخیفی دربارة مسائل گوناگون اسلامی ـ بویژه در باب توحید و شرک ـ پرداختند که براساس این نظریه‌ها، بسیاری از افکار و اعمال مسلمانان زیر س‍ؤال می‌رفت و شمار زیادی از آنان از جرگة اسلام بیرون رانده می‌شدند.
روش ابن‌تیمیه در برخورد با مسائل اسلامی، ثمره و نتیجه‌ای جز جدایی مسلمانان از یکدیگر و نفی بسیاری از عقاید و آداب اسلامی نداشت، ولی رویارویی صریح دانشمندان اسلامی با وی سبب شد تا جریان سلفیه پس از مدت کوتاهی متوقف شود. تنها یکی از شاگردان او به نام ابن‌القیم الجوزی به تعالیم استاد پافشاری داشت و کتاب‌هایی در این زمینه تألیف کرد. اما در طول بیش از چهار قرن بعد از ابن‌تیمیه، افکار و آرا او چندان رونقی نیافت و بسیاری از آنها به فراموشی سپرده شد.
 

کليه حقوق اين سايت متعلق به مرکز پژوهش و سنجش افکار سازمان صداوسيما است.