بررسی متون طنزآمیز عامیانه ایرانی (گونه‌شناسی شخصیت‌ها و کارکردهای داستان‌ها)

کتاب ,مرکز پژوهش و سنجش افکار سازمان صداوسیما | پژوهش , نظرسنجی اینترنتی , سنجش,بررسی,متون,طنزآمیز,عامیانه,ایرانی,,(گونه‌شناسی,شخصیت‌ها,و,کارکردهای,داستان‌ها),>

 
بررسی متون طنزآمیز عامیانه ایرانی  (گونه‌شناسی شخصیت‌ها و کارکردهای داستان‌ها) نويسنده : دکتر نعمت‌الله فاضلی -امیر هاشمی‌مقدم
ناشر : مرکز پژوهش و سنجش افکار مترجم :
قيمت : 12500 سال انتشار : 1390
نوبت چاپ : اول تعداد صفحه : 200
مرکز توزيع :
موجود در منبع :
ISBN : 987-964-224-584-0
کليد واژه :
 
مقدمه :
توسعه زندگی صنعتی، گسترش شهرنشینی و پیشرفت‌های تکنولوژیک و پدیده مدرنیسم سبب شده است تا میان برخی از ارزش‌ها و عناصر مثبت فرهنگی زندگی سنتی و زندگی مدرن به نوعی گسست ایجاد شود، ضمن آن که توسعه جامعه صنعتی خود به خود فرصت سرگرمی و تفریح به سبک سنتی را نیز از جامعه سلب می‌نماید. بنابراین یکی از وظایف رسانه ملی توجه و تأکید بیشتر بر شناخت، بهره‌گیری و اشاعه عناصر مثبت فرهنگ عامه‌ای به مثابه شناسه‌های هویت جمعی و تاریخی مردم است. علاوه بر این با توجه به اینکه یکی از کارکردهای رسانه‌ها، کارکرد سرگرمی و تفریحی آنهاست، بهره‌گیری از طنزهای عامیانه در صورتی که غنی از بنیان‌های اخلاقی و بهره گرفته از گنجینه فرهنگ و ادب ایرانی ـ اسلامی باشد علاوه بر اینکه می‌تواند به تولید سرگرمی و فرح‌بخشی در مخاطبان منجر شود به دلیل تأکید بر ناخودآگاه فرهنگی مردم مخاطبان بیشتری را جذب می‌نماید و به بازتولید ارزش‌های اخلاقی و فرهنگی متناسب با سنت‌های ملی و اسلامی نیز کمک می‌کند. واحد فرهنگ مردم مرکز تحقيقات با ادغان به اينکه بهره‌گیری صحیح از متون طنزآمیز و قصه‌های شوخی عامیانه و برنامه‌ریزی مناسب برای تولید برنامه‌های شادی‌بخش و سرگرم‌کننده نیازمند شناسایی متون و منابع آن در فرهنگ عامه است، پژوهش «بررسی متون طنزآمیز عامیانه ایرانی؛ گونه‌شناسی شخصیت‌‌ها و کارکردهای داستان‌ها» را ارائه کرده است.
اميد است برنامه‌سازان حوزه طنز از اين پژوهش بهره‌مند شوند و به منظور بازنمايي طنزهاي عاميانه و خلق آثار نمايشي تأثيرگذار که معرف فرهنگ بومي مردم اين سرزمين است،‌ اقدام مؤثري انجام دهند.

فهرست :
فهرست مطالب
عنوان صفحه
پیشگفتار 9
فصل اول: کلیات پژوهش 11
مقدمه 11
ضرورت و اهمیت موضوع 13
پیشینه پژوهش 18
پرسشهای تحقیق 27
فصل دوم: مبانی نظری 29
مقدمه 29
رویکردهای مختلف درباره طنز 30
چیستی متون طنز عامیانه 31
متون طنزآمیز و رسانهها 36
ریخت‌شناسی قصه‌های عامیانه 42
کارکردهای قصه‌‌ها 46
شخصیتهای قصه‌‌ها 49
فصل سوم: طبقه‌بندی و تحلیل قصهها 51
مقدمه 51
گونهشناسی شخصیتهای داستان‌های طنز 57
رند و سادهلوح 60
بازاری و شهری 65
ملا مکتبی‌های قدیم 70
دزدان 75
زنان 81
فرصت طلبان 84
سایر قصهها 88
«رند موفق به فریفتن هوشیار نمیشود» 99
بازاری و شهری 101
ملا مکتبی‌های قدیم 107
دزدان 111
زنان 117
فرصت طلبان 121
سایر قصه‌ها 122
«ساده لوح بدون رند» 126
روبه‌رو شدن با پدیدههای جدید 126
راهحلهای ابلهانه 130
بیحرمتی به بزرگان 146
موقعیت‌های خیالي 147
«داستان‌های گوناگون» 152
نکته سنجی و جملات قصار 152
«متفرقهها» 154
فصل چهارم: زمینه اجتماعی متون طنزآمیز 159
مقدمه 159
الف) زمینه اجتماعی گویندگان و گردآورندگان این متون 160
ب) تحلیل داستانهای مشهور 171
جمع‌بندی 185
پیوستها 189
پیوست 1 189
پیوست 2 191
منابع 195
فرهنگیاران 198



فصل اول :
فصل اول: کلیات پژوهش

مقدمه
صدا و سیمای جمهوری اسلامی ایران و البته رسانه‌های ملی و همگانی هر کشور دیگری، وظیفه اشاعه فرهنگ بومی کشور خود را باید به عنوان یکی از اصلی‌ترین تکالیف خویش در سرلوحه امور قرار دهند. در این راه و برای اشاعه فرهنگ بومی چاره‌ای جز استناد به موادی از فرهنگ بومی وجود ندارد و واحد فرهنگ مردم مرکز تحقیقات صدا و سیما به عنوان یکی از مهمترین واحدهای گردآوری مواد خام خرده فرهنگ‌های بومی مناطق مختلف این سرزمین پهناور، طی سالیان متمادی، حجم انبوهی از دست‌نوشته‌های فرهنگیاران خود را از هر قوم و زبان و با هر خرده فرهنگی گردآوری کرده است. پژوهش حاضر به تحلیل متون طنزآمیزی پرداخته است که طي اواخر دهه 1340 و اوایل دهه 1350 خورشیدی از سوي فرهنگیاران سراسر کشور، برای واحد «فرهنگ مردم» فرستاده شده است. مطالب پژوهش در چهار بخش تنظیم شده است. در بخش اول، به کلیات این اثر، شامل مقدمه و تبیین موضوع و اهمیت آن برای صدا و سیما، پرسش‌های اصلی و نیز پیشینه پژوهش پرداخته شده است. سه پرسش اصلی به ترتیب عبارتند از: چگونه می‌توان طنزهای عامیانه مورد بررسی را از نظر تم، کارکرد و نقش مایه مقوله‌بندی یا طبقه‌بندی کرد؟ سازه‌های بنیادی یا عناصر ساختاری (سازه‌ها) ثابت و متغیر روایات مورد بررسی کدامند؟ و عناصر ساختاری روایات چه نسبتی با کلیت ساختار فرهنگی جامعه ایران دارند؟ مباحث پژوهش بر اساس پاسخگویی به این سه پرسش پیش رفته است.
همچنین در این بخش دیدگاه‌های گوناگون در زمینه چیستی طنز و متون طنزآمیز مورد بررسی قرار گرفته است.
بخش دوم پژوهش، مبانی نظری و روش‌شناسی این اثر را توضیح می‌دهد. روش مورد استفاده نویسندگان، ریخت‌شناسی پراپ است. یعنی کارکردها (خویشکاری‌ها)ی داستان‌های این متون استخراج مي‌شود.
در بخش سوم که بخش اصلی پژوهش نیز هست، براساس روش ریخت‌شناسی پراپ1 قصه‌ها از دو منظر شخصیت‌ها و کارکردهای داستان‌ها بررسی شده‌اند به این معنا که داستان‌ها در دسته‌های گوناگون مرتب شده‌اند و برای هر دسته بزرگ ريخت‌شناسي خاص همان دسته صورت پذیرفته است.
بخش چهارم پژوهش به زمینه اجتماعی‌ای می‌پردازد که این متون از خلال آن بیرون آمده‌اند و بازنماکننده آن هستند. مطالب این بخش در دو قسمت ویژگی‌های داستان‌ها (همچون بازنمایی زمان، مکان، جنسیت و... در آنها) و تحلیل و تفسیر تعدادی از مشهورترین داستان‌ها که روایت‌های بیشتری از آنها وجود داشت ارایه شده است. در پایان نیز جمع‌بندی مطالب اصلی پژوهش را خاتمه می‌بخشد.
چند پیوست نیز به این پژوهش اضافه شده است. مواردی مانند داستان‌های غیرخنده‌داری که در لابلای این متون بود؛ داستان‌هایی که در اثر مارزلف درباره «طبقه‌بندی قصه‌های ایرانی»، جزو دسته قصه‌های شوخی نبود، اما در داستان‌های ایرانی جزو این دسته قرار می‌گرفت؛ و مشخصات کامل گردآورندگان و گویندگان این داستان‌ها در پیوست آمده است
 

کلیه حقوق این سایت متعلق به مرکز تحقیقات سازمان صدا و سیما است.