بررسي ويژگي‌هاي طنز در راديو

کتاب ,مرکز پژوهش و سنجش افکار سازمان صداوسیما | پژوهش , نظرسنجی اینترنتی , سنجش,بررسي,ويژگي‌هاي,طنز,در,راديو,کمدی,های,رادیویی>

 
بررسي ويژگي‌هاي طنز در راديو نويسنده : الهه عطاردي
ناشر : مرکز پژوهش و سنجش افکار مترجم :
قيمت : 100000 سال انتشار : 1395
نوبت چاپ : اول تعداد صفحه : 162
مرکز توزيع :
موجود در منبع :
ISBN : 978-964-7378-39-0
کليد واژه : کمدی های رادیویی
 
مقدمه :
مقدمه
ساخت برنامه‌هاي طنزآميز در راديو از سابقه‌اي طولاني به قدمت عمر راديو برخوردار است. طنز و طنزپردازي به‌عنوان يكي از عناصر اصلي و مهم برنامه‌سازي در راديو هنگامي گام پيش نهاد که در کنار دو هدف آموزش و اطلاع‌رساني، قابليت‌هاي راديو به‌عنوان رسانه‌اي سرگرمي‌ساز نيز مورد توجه قرار گرفت. راديو از همان ابتدا به دليل داشتن ويژگي‌هاي منحصربه‌فرد در ميان ساير رسانه¬ها، توانست مرزهاي طنزپردازي را گسترش دهد و به آن ابعاد جديدي ببخشد. اگرچه طنز راديويي ريشه در فرهنگ شفاهي طنازي دارد و از آبشخور طنز مكتوب سيراب مي‌شود، اما خود در تلفيق با ويژگي‌هاي رسانه‌اي همچون راديو داراي عناصري اختصاصي مي‌شود كه محل تفاوت¬هاي آن با ساير گونه¬هاي طنز را فراهم مي¬سازد.
طنز در راديو كاركردهاي گوناگون دارد؛ بخشي از اين كاركردها در ادامه تعاريف، اهداف و رويكردهايي است كه برگرفته از ويژگي‌هاي ذاتي طنز است و از دل آن مفاهيمي همچون طنز انتقادي و اجتماعي با هدف انتقاد از اوضاع نابسامان اجتماعي يا اصلاح معايب اخلاقي زاييده مي‌شود و بخشي ديگر برآمده از نيازهاي برنامه¬سازي در راديو و ويژگي‌هاي اين رسانه در ارتباط با مخاطب است كه خلق مي¬شود و در آن جذب مخاطب، افزايش آگاهي، پركردن اوقات فراغت و ايجاد سرگرمي و نشاط مدنظر قرار مي¬گيرد.
قالب‌هاي متنوعي از برنامه‌ها در راديو با تكيه بر عنصر طنز توليد مي¬شوند. نمايش‌ها و برنامه‌هاي تركيبي مانند جُنگ¬ها كه خود تركيبي از ساير قالب‌هاي برنامه‌سازي در راديو مانند نمايش، سخنراني و...است، از مهم‌ترين اين قالب‌هاي برنامه¬اي هستند. درواقع طنز در راديو زباني گوياست كه با توجه به رويكردهاي متفاوت در توليد برنامه‌ها به كار گرفته مي¬شود. امروزه استفاده از طنز ابزاري مؤثر در القاي پيام¬هاي رسانه‌اي شناخته مي‌شود كه خود به شكل‌گيري حوزه مطالعاتي جديدي با عنوان «طنز و رسانه» انجاميده است.
اگرچه مطالعات در حوزه طنز و رسانه در سال¬هاي اخير از رشد چشمگيري برخوردار بوده و به توليد مباحث نظري بسياري در اين زمينه انجاميده است؛ اما واقعيت آن است كه با وجود تلاش¬هاي بسيار از سوي پژوهشگران و كارشناسان، همچنان فاصله¬اي عميق در ملموس و عيني شدن نتايج پژوهش¬ها به چشم مي‌خورد. به عبارت ديگر، با وجود تعيين شاخص¬ها و معيارهايي در ارائه طنز مطلوب، چه در راديو و چه در تلويزيون، در صحنه رسانه‌اي، ما كمابيش با برنامه‌هايي روبه‌رو هستيم كه كمتر نسبتي با طنز مطلوب دارند. كليشه‌سازي و استفاده از فرمول¬ها و شگردهاي قديمي ايجاد خنده در طنزهاي راديويي و نبود مرزهاي مشخص در به‌كارگيري طنز، هجو و هزل و ساير گونه‌هاي شوخ طبعي، از جمله مهم‌ترين آسيب¬هايي است كه امروز طنز راديويي را تهديد مي¬كند.
«بررسي ويژگي‌هاي طنز در راديو» تلاش دارد تا با مروري بر مهم‌ترين مفاهيم موجود در اين حوزه، عناصر اصلي توليد طنز راديويي را با تكيه بر متن به‌منظور تببين ويژگي‌ها و مؤلفه¬هاي طنز در رسانه شنيداري راديو بررسي كند. بيان شگردهاي طنزنويسي و ارائه معيارها و شاخص‌هايي در ارائه برنامه‌هاي طنز موفق در راديو به‌منظور بازشناسي شیوه¬ها و شگردهای طنزپردازی در رادیو و معرفي ظرفيت¬هاي بياني آن، از موضوع¬هايي است كه در اين پژوهش به آنها پرداخته خواهد شد.
چنانچه تولید طنز رادیویی در دو مرحله متن و اجرا در نظر گرفته شود، این پژوهش قصد دارد تا طنز رادیویی را بيشتر از منظر متن و نوشتار بررسی کند و مرحله اجرا را که مربوط به عواملی خارج از متن است، به فرصتی دیگر بسپارد. به همین منظور، بررسي شباهت¬ها و تفاوت¬هاي طنز راديويي با ساير گونه¬هاي طنز، مانند طنز نوشتاري و طنز كلامي، از ديگر نكاتي است كه در اين نوشتار به آن پرداخته خواهد شد.
در پايان شايسته است از زحمات جناب آقاي داريوش مؤدبيان و جناب آقاي رضا ساکي که سهم به‌سزايي در شکل‌گيري و تأليف اين اثر داشته‌اند، صميمانه تشکر و قدرداني شود.




فهرست :
فهرست مطالب
عنوان صفحه
پيشگفتار 9
مقدمه 11
فصل اول: کليات 13
مقدمه: طنز و شوخ‌طبعي: تاريخ، گستره و موضوع‌ها 13
طنز و شوخ‌طبعی 16
خنده چيست؟ 17
عوامل ایجاد طنز و شوخ‌طبعی 20
نظريه‌ها 21
شوخ‌طبعي و انواع آن 25
انواع طنز 33
عناصر طنز 34
طنزنويس و آماج طنز 34
مخاطب طنز 35
جلوه‌گاه‌هاي طنز 36
1. طنز و ادبيات 36
2. طنز و نمايش 41
3. طنز و رسانه 46
انواع طنز رسانه‌اي 48
فصل دوم: از طنز نوشتاري تا طنز شنيداري 53
طنز نوشتاری 53
طنز گفتاري 55
ويژگي‌هاي متن طنز 56
گفتار 66
1. ويژگي‌هاي متن در طنز راديويي 66
2. انواع گفتار در برنامه‌های طنز 68
3. شناسه‌های گفتاری در اجرا 75
صداهاي غيركلامي 82
سروصداهای محیطی 83
جلوه‌های صوتی در برنامه‌های طنز 84
سکوت 85
سکوت در برنامه‌های طنز 86
موسیقی 87
انواع کارکردهای موسیقی 89
موسيقي به‌عنوان يك عنصر طنزآفرين 91
فصل سوم: الگوها، قالبها و فنون طنز نوشتاري و شنيداري 95
الف) قالب‌ها، الگوها و فنون طنز نوشتاري 95
انواع شعر طنز 97
انواع نثر طنز 101
الگوهاي طنز نوشتاري 107
اصول و فنون نگارش طنز نوشتاري 113
اصول طنزپردازي 113
فنون و شيوه‌هاي طنزپردازي 115
ب) تعميم شيوه‌هاي طنز نوشتاري در طنز شنيداري 131
ايجاز 133
اغراق 133
تضاد 134
كنايه 134
بازي‌هاي كلامي 135
تيپ‌سازي 136
شگردهاي بي اثر در راديو 137
فصل چهارم: نگارش طنز راديويي 139
شناخت مخاطب 140
ايده اوليه 142
انتخاب قالب 142
گفتار و گفتگونويسي 143
گفتگو و شخصيت 144
فرامتن 144
الگوهاي گفتاري 145
گفتگو و توصيف 145
خلق شخصيت‌ها 146
اهميت نظريه‌ها: شگفتي، تعجب و غافلگيري 147
شيوه‌ها و ابزار: فنون طنزپردازي 148
متن به مثابه راهنماي فني براي اجرا 148
فصل پنجم: نتيجه‌گيري و پيشنهادها 151
پيشنهادها 154
منابع 155



فصل اول :
فصل اول
کليات
مقدمه: طنز و شوخ‌طبعي: تاريخ، گستره و موضوع‌ها

تلاش برای تعریف طنز خود عملی طنزآمیز است.
استیندبرگ
طنز و شوخ‌طبعی (چنانچه اين دو واژه را مترادف بگیریم) جنبه‌ها، ابعاد و نیز تفاوت¬های گوناگون جزئی اما بحث¬انگیز در اصطلاح‌های مرتبط با آن دارد که عموماً درعرف مطالعات میان‌رشته‌ای نادیده گرفته شده است. شاید از همین¬روست که وقتی پژوهشگران می‌کوشند به این پرسش به ظاهر ساده که طنز چیست، پاسخ گویند، اختلاف نظرها پیدا مي‌شود. چنانکه در سال ۱۹۰۰ هانری برگسون می‌گوید: «روح و معنای امر کمیک را نباید در یک تعریف محبوس کرد، بلکه باید آن را موجودی زنده دانست»، و بندتو کروچه در سال ۱۹۰۳ می‌گوید: «شوخ‌طبعی، مثل همة حالات روحی، تعریف‌ناپذیر است» و سال‌ها بعد کازامیان عنوان مقالة خود را «چرا نمی‌توان شوخ‌طبعی را تعریف کرد» می‌گذارد وگلایه می‌کند از اینکه: «نظریة شوخ‌طبعی یک نقص کلی دارد که بر تحلیل زیبا‌شناختی آن نیز اثر می‌گذارد». ایستمن (1921: 134) نیز با این نظر موافق است و می‌گوید: «وقتی فکرش را می‌کنیم، می‌بینیم گذشته از خدا و خنده، هیچ موضوع دیگری نیست که ذهن علمی در مقابل آن با فروتنی‌ای چنین آشکار و استثنایی دفاع کرده باشد».
این «فروتنی»، به‌رغم کوشش‌های متعددی که در تعریف طنز به عمل آمده، تا به امروز گفتمان آکادمیک دربارة شوخ‌طبعی و طنز را دلمشغول داشته است. برای نمونه، اپت (1988: 25ـ 5) اهمیت تعریف طنز را ـ همان که وی «طنز‌شناسی» می‌نامد با مفاهیمی نظیر زبان در زبان‌شناسی‌ یا موضوع فرهنگ در انسان‌شناسی مقایسه می‌کند، اما خود، به¬علت پیچیدگی موضوع، از تعریف آن سرباز مي‌زند.
به¬همین¬سان، اورارد (1996: 4) به «انعطاف‌پذیری معنایی» چشمگیر طنز و «ويژگي معمایی» آن اشاره می‌کند و می‌گوید: «دامنه‌ و گسترة درجات، شیوه‌ها، درونمایه‌های شوخ‌طبعی و خصلت ظریف و پراکندة آن، از طنز پدیده‌ای می‌سازد که تشخیص و تعریفش دشوار است».
اکراه در ارائه تعریفی مشخص از طنز و شوخ‌طبعی به تنوع فوق¬العادة این پدیده مربوط است. طنز می‌تواند کلامی یا غیرکلامی باشد؛ می‌تواند تجربه‌ای شخصی باشد یا در خدمت مقاصد ارتباطی قرار گیرد؛ می‌تواند از واقعیت عادی روزمره سود جوید یا از مجاز و خیال تشکیل شود؛ می‌تواند مسحورکننده باشد یا تهاجمی؛ بداهه و خلق¬الساعه باشد یا همچون شگردی از پیش آماده در تعاملات شخصی و حرفه‌ای مورد استفاده قرار گیرد؛ می‌تواند یک لطیفه (جوک) ساده باشد که در جمع دوستان گفته می‌شود یا از لحاظ صناعت با نمایشنامه‌های شکسپیر برابری کند. امروزه رسانه‌های طنز نیز وجود دارد ـ که از شکل‌های کلاسیک کمدی‌های تئاتری، طنز ادبی و فکاهی، یا انواع نقاشی‌ها و تصاویر طنزآمیز و نمایش‌ دلقکان فرا‌تر مي‌رود ـ و از سریال‌های کمدی تلویزیونی تا فیلم‌های کمدی، کارتون‌های نشریه‌های روزانه و هفتگی، و شیرین‌کاری‌ها و شوخی‌های اینترنتی را دربرمی‌گیرد. همچنين، طنز برحسب سن، جنسیت، گروه اجتماعی، موقعیت، زمانه، فرهنگ و تمدن نیز متفاوت است و انواع تقریباً بی‌شمار آماج‌ها را شامل می‌شود. حقیقت این است که به نظر نمی‌رسد «درونمایة طنزآمیز» خاصی وجود داشته باشد و اصولاً هر چیزی می‌تواند مورد استفادة طنزآمیز قرار گیرد. درواقع هم می‌توان به امری سطحی خندید و هم به امری مقدس، همان‌طور که هم می‌توان به سعادت و شادکامی خندید و هم به درد و رنج. آدمی به تصورات باطل، به توهمات، به نیرنگ‌ها و رویا‌ها و خواب و خیال‌های خود می‌خندد و هم می‌تواند به مرگ و بسیاری از ترس‌های دیگر بخندد و می‌خندد. به گفتة املینا (1996: 17) «مطلقاً هیچ چیز نیست که از خنده بگریزد؛ آنچه مورد بحث است موضوع خنده یا طنز نیست، بلکه شیوه، موقعیت و دیدگاه است». بنابراین، عجیب نیست که به تعداد جلوه‌های گوناگون شوخ‌طبعی، رهیافت و تحلیل و تفسیر وجود دارد و همین امر مانع دیگری در تعریف طنز است: اینکه طنز در حوزه‌های گوناگونی از جمله فلسفه، روان‌شناسی، انسان‌شناسی، جامعه‌شناسی، مطالعات پزشکی، علوم ارتباطات، آموزش و پرورش، نظریه‌های ادبی و زبان‌شناسی مورد مطالعه قرار می‌گیرد. درواقع خطر تعمیم دادن و دخالت نابجا در زمینه‌های پژوهشی موازی چنان مشکل‌آفرین به نظر می‌رسد که خودداری از پاسخ به این پرسش اساسی که «طنز چیست» یعنی برای اینکه طنزی شکل بگیرد چه ویژگی‌ها و شرایطی لازم و کافی‌اند، امری عادی است. در مقابل، گرایش غالب به این است که پرسش‌ها و مسائلی مرتبط با اوضاع و احوال وقوع طنز مطرح شود؛پرسش‌هایی از قبیل «طنز کی، کجا و چگونه شکل می‌گیرد؟»، «طنز‌پرداز و مخاطب طنز کیست؟»، «چه اهدافی را دنبال می‌کند؟» و«چه کارکردهایی ـ اجتماعی، شخصی و یا ایدئولوژیک و سیاسی ـ دارد؟»(3ـ1: 2008، Ermida)
 

کليه حقوق اين سايت متعلق به مرکز پژوهش و سنجش افکار سازمان صداوسيما است.